پری دریایی کوچولوی ساخته‌نشده سوفیا کوپولا؛ رویای محالی که هنوز ذهن را رها نمی‌کند

سال ۲۰۱۴ بود. موج بازسازی‌های لایو‌اکشن دیزنی با موفقیت آلیس در سرزمین عجایب (Alice in Wonderland) تیم برتون آغاز شده بود، اما هنوز به اوج فروش خود نرسیده بود. در سوی دیگر هالیوود، سوفیا کوپولا (Sofia Coppola) به پروژه‌ای پیوسته بود که لبریز از امکان‌های بکر بود: یک پری دریایی کوچولو (The Little Mermaid) لایو‌اکشن، نه بر اساس انیمیشن کلاسیک ۱۹۹۸ دیزنی، بلکه بر پایه قصه اصلی هانس کریستین آندرسن (Hans Christian Andersen)؛ جایی که پری دریایی دل‌شکسته با پرتاب خود به دریا می‌میرد و به کف اقیانوس بدل می‌شود. به‌راحتی می‌توان قاب‌بندی‌های کوپولا را در ذهن مجسم کرد: پری دریایی با بازی ال فانینگ (Elle Fanning) در میان رنگ‌های پاستلی، در حالی که با تأمل به افق خیره شده است و آهنگی از د استروکس (The Strokes) یا فینیکس (Phoenix) در پس‌زمینه پخش می‌شود.

کوپولا هرگز آن پری دریایی کوچولو را نساخت، اما این پروژه در ذهن برخی از طرفدارانش (از جمله من) باقی مانده است. کوپولا بیشتر در فضای رئالیسم کار می‌کند، اما در فیلم‌هایش همواره کیفیتی مه‌آلود و رؤیاگونه وجود دارد. چه کسی می‌تواند خواهران تراژیک لیسبون در خودکشی‌های باکره (The Virgin Suicides) یا آن نمای کفش‌های کانورس یاسی در ماری آنتوانت (Marie Antoinette) را فراموش کند؟

ما هرگز آن فیلم را ندیدیم، هرچند دیزنی در سال ۲۰۲۳ بازسازی لایو‌اکشن پالایش‌شده خود را با نقدهای نه‌چندان پرشور منتشر کرد. با این حال، نسخه ساخته‌نشده کوپولا همچنان یکی از بزرگ‌ترین «چه می‌شد اگر»‌های هالیوود مدرن است؛ پروژه‌ای که شاید حتی پایان خوش خود را هم پیدا کند، هرچند آندرسن هرگز پایانی برای پری دریایی کوچولویش ننوشت.

خط زمانی پری دریایی کوچولو

نخستین گزارش اختصاصی که من پیدا کرده‌ام و کوپولا را به پری دریایی کوچولو ربط می‌دهد، در سال ۲۰۱۴ توسط ددلاین (Deadline) منتشر شد. کارولین تامپسون (Caroline Thompson)، فیلم‌نامه‌نویس ادوارد دست‌قیچی (Edward Scissorhands)، برای بازنویسی فیلم‌نامه‌ای که مدتی در دست تولید بود و دست‌به‌دست میان نویسندگانی چون کلی مارسل (Kelly Marcel) (پنجاه طیف خاکستری) و ابی مورگان (Abi Morgan) (شرم) می‌گشت، به پروژه پیوسته بود. نگاهی به این فهرست نشان می‌دهد که لحن فیلم از همان ابتدا در نوسان بود.

پیش از آنکه کوپولا پروژه را به دست بگیرد، جو رایت (Joe Wright) به عنوان کارگردان معرفی شده بود. او به‌تازگی آنا کارنینا (Anna Karenina) و چند آگهی عطر را ساخته بود و می‌خواست در قدم بعدی یک فیلم کودکانه کارگردانی کند (که در نهایت با پن (Pan) در سال ۲۰۱۵ این کار را انجام داد).

سپس درام انتخاب بازیگر پیش آمد. کوپولا در مصاحبه‌ای با تلگراف (The Telegraph) فاش کرد که مایا هاوک (Maya Hawke) را پیش از شهرتش برای نقش اصلی در نظر گرفته بود. گزارش‌ها حاکی از آن است که یونیورسال (Universal) با ایده ستاره‌ای ناشناس برای فیلم پرهزینه بعدی‌اش مخالفت کرد. هاوک در مصاحبه‌ای در سال ۲۰۱۹ با بازفید (BuzzFeed) گفت که «واقعاً» نقش پری دریایی کوچولو را می‌خواسته است؛ برداشتی که مردم آن را به اقتباس ۲۰۲۳ دیزنی نسبت دادند. شاید او برای هر دو تست داده باشد؛ باید از خودش بپرسید.

تا ژوئن ۲۰۱۵، کوپولا به دلیل اختلافات هنری از پروژه خارج شد. کلویی گریس مورتس (Chloë Grace Moretz) برای نقش اصلی انتخاب شد و ربکا توماس (Rebecca Thomas) برای کارگردانی وارد مذاکره شد. یک سال بعد، مورتس نیز پروژه را ترک کرد و دیگر هیچ خبری منتشر نشد.

چه می‌شد اگر ساخته می‌شد

پری دریایی کوچولوی هانس کریستین آندرسن یکی از بدنام‌ترین قصه‌های پریان تاریخ است، عمدتاً به خاطر پایان به‌شدت تاریکش. پری دریایی کوچولو نه‌تنها می‌میرد، بلکه شاهزاده هم با خوشحالی با فرد دیگری ازدواج می‌کند. با این حال، خوانش دقیق‌تر قصه نشان می‌دهد که ماجرا بسیار فراتر از این است. بخش‌های زیادی از داستان وجود دارد که برای حساسیت‌های کوپولا به عنوان یک فیلم‌ساز، متریال ایده‌آلی به نظر می‌رسد.

خواهران پری دریایی در این قصه نقش کلیدی دارند و در پایان برای نجات خواهر کوچکشان از دنیای انسان‌ها به شکلی هولناک بازمی‌گردند. آن‌ها موهایشان را بریده‌اند و آن را با جادوگر دریا معاوضه کرده‌اند تا چاقویی به دست آورند. آن‌ها چاقو را به پری دریایی کوچولو می‌دهند تا شاهزاده را بکشد و پاهایش را در خون او فرو ببرد؛ ترفندی که او را دوباره به پری دریایی تبدیل می‌کند. (ببینید، این داستانی درباره پیوند خواهری — و البته قتل است.)

اما پری دریایی کوچولو تصمیم می‌گیرد نمی‌تواند شاهزاده را بکشد چون دوستش دارد، بنابراین چاقو را به دریا پرتاب می‌کند و خودش هم به دنبال آن می‌پرد؛ به کف دریا تبدیل می‌شود اما هم‌زمان به «دختر هوا» بدل می‌گردد (پایانی رستگارانه در زبان قصه‌های پریان). او به موجودی آزاد تبدیل می‌شود و شانسی برای روحی جاودانه به دست می‌آورد — چیزی که پری‌های دریایی ندارند و یکی از دلایل اصلی‌اش برای انسان شدن بود.

داستان دختر یک شاه که در کاخ خود احساس غریبگی می‌کند؟ کوپولا، از خاندان سلطنتی هالیوود، این فیلم را بارها ساخته است. دختری که هویتش را فدا می‌کند تا در دنیای مردان زندگی کند، ستایش‌شده اما هرگز دیده‌نشده؟ ماری آنتوانت یا پریسیلا (Priscilla) را ببینید. به عبارت دیگر، نقشه راه یک شاهکار دیگر از سوفیا کوپولا همین‌جا روی کاغذ است و منتظر اقتباس به سبک سینمایی خاص اوست.

چرا فیلم پری دریایی کوچولوی سوفیا کوپولا هرگز ساخته نشد

کوپولا در سال ۲۰۱۷ درباره پروژه لغوشده‌اش توضیح داد. او در انجمن فیلم لینکلن سنتر (Film Society of Lincoln Center) گفت: «فکر کردم انجام یک قصه پریان کار جالبی باشد. من همیشه قصه‌های پریان را دوست داشته‌ام، برای همین کنجکاو بودم آن را انجام دهم.» تنها مشکل، مقیاس پروژه بود. «می‌خواستم آن را واقعاً زیر آب فیلم‌برداری کنم که کابوس می‌شد. اما عکاسی زیر آب بسیار زیباست. حتی چند تست هم انجام دادیم.»

در سال ۲۰۲۳، او بیشتر فاش کرد که جنبه تجاری مدیریت فیلمی با چنین بودجه کلانی با علایق او به عنوان فیلم‌ساز هم‌خوان نبود. او به رولینگ استون (Rolling Stone) گفت: «در یک اتاق جلسه بودم و یکی از مسئولان توسعه گفت: «چه چیزی مرد ۳۵ ساله تماشاگر را جذب می‌کند؟» و من واقعاً نمی‌دانستم چه بگویم. اصلاً در فضای خودم نبودم.»

در سال‌های اخیر، کوپولا فیلم‌هایی در ژانرهای مختلف، از گوتیک جنوبی تا درام‌های خانوادگی منتشر کرده است. با این حال، او ترک پروژه پری دریایی کوچولو را «دردناک‌ترین تصمیم شغلی‌اش» نامیده است. حالا که پروژه‌اش با کریستن دانست (Kirsten Dunst) به این دلیل که آن را «بیش از حد غم‌انگیز» دانسته، لغو شده است، شاید زمان آن رسیده که بار دیگر به سراغ پری دریایی کوچولو برود. چیزی به همان اندازه دل‌شکن اما همچنین عجیب، سورئال و کاملاً رهایی‌بخش؟ لطفاً؟