وداع با پاتریک استوارت؛ از پروفسور ایکس تا گوسفند کارآگاه

جهان هنر یکی از درخشان‌ترین ستاره‌های خود را از دست داد. سر پاتریک استوارت (Patrick Stewart)، بازیگر افسانه‌ای تئاتر و سینما، در تاریخ ۲۸ اکتبر (۶ آبان) دار فانی را وداع گفت. آخرین حضور سینمایی او در فیلم «انتقام‌جویان: روز رستاخیز» (Avengers: Doomsday) خواهد بود که قرار است در ۱۸ دسامبر ۲۰۲۶ (۲۷ آذر ۱۴۰۵) اکران شود؛ جایی که او بار دیگر در نقش پروفسور چارلز خاویر ظاهر می‌شود. این پایان‌بندی شایسته‌ای برای مردی است که به مدت ۲۶ سال در فیلم‌های مختلف نقش پروفسور ایکس را بازی کرد و بسیاری او را بهترین انتخاب تاریخ برای یک ابرقهرمان کمیک‌بوکی می‌دانند.

وداعی متفاوت با کارآگاهان گوسفندی

یکی‌مانده‌به‌آخرین نقش استوارت، صداپیشگی در معمای قتل فانتزی و بامزه‌ای به نام «کارآگاهان گوسفندی» (The Sheep Detectives) بود که حالا برای تماشا در خانه در دسترس است. او در این انیمیشن در کنار جمعی از ستارگان از جمله جولیا لوئیس-درایفوس (Julia Louis-Dreyfus)، برایان کرانستون (Bryan Cranston)، کریس اودوود (Chris O'Dowd) و رجینا هال (Regina Hall)، صداپیشگی یکی از گوسفندان را بر عهده داشت. هیو جکمن (Hugh Jackman)، هم‌بازی او در مجموعه «مردان ایکس» (X-Men)، در این فیلم نقش چوپان گله و قربانی اصلی معما را بازی می‌کند. شخصیت استوارت، «سر ریچفیلد»، یکی از پیرترین و محافظه‌کارترین گوسفندان گله است. اگر این دو نقش آخر گواهی بر تنوع و گستردگی کارنامه هنری پاتریک استوارت نباشند، هیچ چیز دیگری نمی‌تواند باشد.

از شکسپیر تا پیشتازان فضا

از دهه ۱۹۶۰ تا ۱۹۸۰ میلادی، استوارت یکی از بهترین بازیگران «شرکت سلطنتی شکسپیر» (Royal Shakespeare Company) بود. در همان دوره، او در چندین مینی‌سریال شبکه بی‌بی‌سی نیز درخشید. برای نمونه، او در سال ۱۹۷۴ در مجموعه «سقوط عقاب‌ها» (Fall of Eagles) نقش ولادیمیر لنین، انقلابی بلشویک و بنیان‌گذار آینده اتحاد جماهیر شوروی را بازی کرد و سپس در سال ۱۹۷۶ در اقتباس بی‌بی‌سی از «من، کلودیوس» (I, Claudius)، نقش سرباز رومی «سِجانوس» را ایفا کرد.

البته این تلویزیون بود که او را به یک اسطوره تبدیل کرد؛ زمانی که در سال ۱۹۸۷ نقش کاپیتان ژان-لوک پیکارد را در «پیشتازان فضا: نسل بعدی» (Star Trek: The Next Generation) بر عهده گرفت. او آخرین بار در سال ۲۰۲۳ و در فصل سوم «پیشتازان فضا: پیکارد» (Star Trek: Picard) به این نقش بازگشت.

استوارت و بازی در نقش‌های خلاف انتظار

نقش‌های استوارت در قالب پیکارد و پروفسور ایکس، به‌عنوان شخصیت‌هایی مقتدر و باوقار، تصویر غالب او روی پرده را ساخت؛ صدای بم و بریتانیایی او و توانایی‌اش در بیان هر دیالوگی با conviction (باورپذیری) به این امر کمک می‌کرد. اما استوارت اغلب از همین صدا برای بازی در نقش‌های کمدی و خلاف انتظار استفاده می‌کرد.

ست مک‌فارلین (Seth MacFarlane)، خالق «پدر خانواده» (Family Guy) و «پدر آمریکایی» (American Dad)، از طرفداران سرسخت پیشتازان فضا است. استوارت در «پدر آمریکایی» نقش معاون سازمان سیا، «اِیوری بولاک» را داشت که ظاهری شبیه به خود او نیز طراحی شده بود. شاید در نگاه اول این نقش شبیه به همان نقش‌های جدی پیکارد به نظر برسد، اما اشتباه می‌کنید. بولاک شخصیتی رکیک و اغلب دیوانه است و یکی از بامزه‌ترین شخصیت‌های سریال به شمار می‌رود.

دیالوگ‌های بولاک عمداً تا حد ممکن مضحک نوشته می‌شدند تا تضاد طنزآمیز شنیدن آن کلمات با صدای باوقار استوارت بیشتر به چشم بیاید. برای مثال، در قسمت «سیرک جی-استرینگ» (G-String Circus) از فصل پنجم، بولاک بودجه باقی‌مانده سیا را خرج بردن کارمندان به یک کلاب استریپ می‌کند. او در حالی که پول‌ها را برای پاشیدن به آن‌ها می‌دهد، مونولوگی پر از کنایه با آهنگ کلام دکتر سوس می‌گوید:

• «اوه، چه چیزهایی که می‌توان با یک مشت اسکناس خرید. این منو هیجان‌زده می‌کند. تنم رو می‌لرزونه.»
• «قرمیش‌قورت‌کن‌ها، نر و ماده‌ها، استخوان‌خورها و نوجوون‌ها. زوبوها و دبوها و لجن‌هایی که می‌گن "ایner".»
• «با یک اسکناس یک دلاری، می‌تونی زیپشون رو بکشی پایین. من اسنوراکس هستم. من به نمایندگی از استریپرها حرف می‌زنم!»

برخی بازیگران در کمدی عالی هستند و برخی در درام. اما پاتریک استوارت استعدادی نسلی در هر دو زمینه بود و کمدی‌اش به این دلیل خنده‌دارتر بود که مخاطبان برای وقار دراماتیک او احترام زیادی قائل بودند. یادش گرامی.