نقد «اطلس جادویی»: انیمیشن سوررئال و دگردیس‌شونده، شگفتی فنی گاه گیج‌کننده

تمایل به آثار دست‌ساز این روزها بیش از پیش انکارناپذیر است. هرچه بحث درباره انیمیشن بیشتر زیر سایه پرسش‌های بی‌حس‌کننده درباره هوش مصنوعی می‌رود، روشن‌تر می‌شود که دغدغه‌مندان این رسانه به‌دنبال لمس‌پذیری و برجسته‌کردن بافت واقعی‌اند؛ موادی که ردپای احساس انسانی بر آن‌ها نشسته است. این گرایش در «اطلس جادویی» (Magic Atlas) ساخته سان شون (Sun Xun) به‌خوبی دیده می‌شود؛ اثری که با زبان سوررئال و دگردیسی پیوسته، بیننده را به تماشای جهانی دعوت می‌کند که هم شگفتی فنی است و هم گاه گیج‌کننده.

جهانی از بافت و ماده

سان شون در این انیمیشن از مواد و بافت‌هایی استفاده کرده که حس ساخته‌شدن با دست را منتقل می‌کنند. برخلاف جریان غالب که به سمت تصاویر صیقلی و دیجیتال می‌رود، «اطلس جادویی» بر اصالت ماده و ردپای انسان تأکید دارد. این انتخاب باعث شده اثر در نگاه نخست همچون یک شیء فیزیکی و ملموس به‌نظر برسد، نه صرفاً پویانمایی روی پرده.

دگردیسی مدام و روایت سوررئال

• فیلم پیوسته در حال تغییر شکل است و مرزهای میان فرم‌ها را در هم می‌شکند.
• روایت آن نه خطی که سوررئال و گاه مبهم است و همین ویژگی بخشی از جذابیت و هم بخشی از دشواری اثر را می‌سازد.
• تماشاگر با موجودی روبه‌روست که مدام بازتعریف می‌شود و این بازتعریف، حس ناپایداری را القا می‌کند.

شگفتی فنی در برابر ابهام

«اطلس جادویی» از نظر فنی یک معجزه است؛ ترکیب تکنیک‌های دستی و خروجی بصری که چشم را خیره می‌کند. با این حال، همین غنای بصری و تغییر شکل‌های بی‌وقفه گاه تماشاگر را در فضایی رها می‌کند که فهم آن دشوار است. اثر سان شون نه پاسخی قطعی می‌دهد و نه مدعی روایتی سرراست است؛ بلکه تجربه‌ای است که میان تحسین تکنیک و حیرت از معنا معلق می‌ماند.