مترسک با بازی کیلین مورفی؛ رکوردی بی‌همتا میان شرورهای سینمایی بتمن
کدام شرور دنیای بتمن در بیشترین تعداد فیلم ظاهر شده است؟ بی‌شک پاسخ جوکر است. تا سال ۲۰۲۶، این شاهزاده تبهکار در نه فیلم سینمایی (لایواکشن و انیمیشن) حضور داشته و هشت بازیگر مختلف نقش او را بازی کرده‌اند. پس از جوکر، شخصیت‌های زن گربه‌ای (Catwoman)، ریدلر (The Riddler) و پنگوئن (The Penguin) بیشترین حضور را دارند. این چهار نفر یک برتری ویژه دارند: آن‌ها معروف‌ترین شرورهای سریال «بتمن» با بازی آدام وست (Adam West) بودند و در فیلم سینمایی ۱۹۶۶ این مجموعه نیز یک گروه چهارنفره شرور را تشکیل دادند. اما شرور دیگری هم هست که هرگز به سریال آدام وست راه نیافت، با این حال رکوردی مشابه دارد.
این شخصیت جاناتان کرین (Jonathan Crane) ملقب به مترسک (Scarecrow) است. پس از آنکه سومین فیلم بتمن به کارگردانی جوئل شوماخر (Joel Schumacher) که قرار بود مترسک در آن حضور داشته باشد ساخته نشد، کرین سرانجام به عنوان یکی از دو شرور اصلی فیلم «بتمن آغاز می‌کند» (Batman Begins) به کارگردانی کریستوفر نولان (Christopher Nolan) به پرده نقره‌ای رسید. کرین در پایان فیلم می‌گریزد و همین موضوع مقدمه‌ای می‌شود برای سکانسی در ابتدای دنباله آن، «شوالیه تاریکی» (The Dark Knight)، که در آن بتمن (با بازی کریستین بیل / Christian Bale) او را در جریان معامله مواد مخدر با مافیا دستگیر می‌کند. در قسمت پایانی سه‌گانه، «شوالیه تاریکی برمی‌خیزد» (The Dark Knight Rises)، بین (با بازی تام هاردی / Tom Hardy) گاتهام را به شهری تحت سلطه تبهکاران تبدیل می‌کند و کرین آزادشده نیز قاضی هر مخالفی می‌شود.
مترسک تنها شروری است که در هر سه قسمت سه‌گانه «شوالیه تاریکی» حضور دارد. این موضوع رکوردی منحصربه‌فرد برای او در میان شرورهای سینمایی بتمن به همراه دارد: او نه تنها در سه فیلم، بلکه در سه فیلم پشت سر هم و بدون تغییر بازیگر یا بازسازی ظاهر شده است. «بتمن آغاز می‌کند» نخستین همکاری نولان و کیلین مورفی (Cillian Murphy) بود؛ همکاری‌ای که در نهایت به چندین جایزه اسکار برای فیلم «اوپنهایمر» (Oppenheimer) در سال ۲۰۲۳ انجامید.
با وجود سه حضور، مترسک هرگز شرور اصلی نبود
در «بتمن آغاز می‌کند»، کرین زیردست رأس‌الغول (با بازی لیام نیسون / Liam Neeson) است. اتحاد سایه‌ها (League of Shadows) گیاهان مورد نیاز کرین برای ساخت سم ترس را در اختیارش می‌گذارد و این نقشه آن‌هاست که با پخش این سم در سراسر شهر، گاتهام را نابود کنند. مترسک در نهایت به یک نوچه پرزرق‌وبرق تبدیل می‌شود و تمام بار احساسی و تقابل شرور با بتمن برای رأس‌الغول کنار گذاشته می‌شود.
راستش این مشکلی است که مترسک در رسانه‌های مختلف «بتمن» با آن روبه‌رو بوده است. حتی مجموعه تحسین‌شده «بتمن: مجموعه انیمیشنی» (Batman: The Animated Series) هم چندان از او استفاده نکرد. مترسک وسواسی سادیستیک برای ترساندن مردم دارد و مانند یک دانشگاهی به مطالعه اثرات ترس علاقه‌مند است؛ ویژگی‌هایی که همدلی با آن‌ها دشوار است. بهترین شرورهای بتمن معمولاً هیولاهایی تراژیک هستند و مترسک چندان در این قالب نمی‌گنجد — اما برخی از داستان‌های «بتمن» که بهترین استفاده را از مترسک برده‌اند، نشان می‌دهند که این هیولا نیازی به تراژدی ندارد.
در گفت‌وگویی با ددلاین (Deadline) در فرش قرمز، تام ریس هریس (Tom Rhys Harries) بازیگر فیلم «کلی‌فیس» (Clayface) پیشنهاد داد که مترسک باید شرور بعدی بتمن باشد که فیلم اختصاصی خود را می‌گیرد: «می‌توان کاری شبیه «تلقین» (Inception) انجام داد، جایی که مخاطب نمی‌داند چه چیزی واقعی است.» اما من کمی مخالفم. مترسک زمانی بهترین است که وسیله‌ای برای بیرون کشیدن ترس‌های بتمن باشد و باید کسی باشد که بر ترسی که او الهام می‌بخشد غلبه کند. یکی از جدیدترین نسخه‌های مترسک که همین موضوع و هم میراث ماندگار کیلین مورفی در شکل‌دادن به این شرور را نشان می‌دهد، از کمیک «بتمن مطلق» (Absolute Batman) اثر اسکات اسنایدر (Scott Snyder) و نیک دراگوتا (Nick Dragotta) می‌آید.
مترسکِ «مطلق» شرور آرک «مرد کاهی» (The Straw Man) است و طراحی او تا حدودی شبیه به مورفی در نقش کرین در سه‌گانه «شوالیه تاریکی» است. او کت و شلوار و کراوات می‌پوشد و بیشتر به یک کت‌وشلوار اداری شبیه است تا لباس‌های دهقانی همیشگی مترسک.
شباهت مترسکِ بتمن مطلق به نقش دیگر کیلین مورفی
چیزی که مترسکِ «مطلق» را از نسخه کیلین مورفی متمایز می‌کند، صورت اوست. روی چشمانش دکمه دوخته شده و بخیه‌های مشابهی روی دهانش دیده می‌شود. کرین حتی اشاره می‌کند که «نقاب» مترسک واقعاً یک نقاب نیست.
برخی از طرفداران بتمن اشاره کرده‌اند که مترسکِ لاغراندامِ «مطلق» حتی بیشتر به یکی دیگر از نقش‌های مورفی شبیه است: جی. رابرت اوپنهایمر (J. Robert Oppenheimer). کت‌وشلوار و پیراهن مترسک سبکی کلاسیک از اوایل قرن بیستم است، کلاه لبه‌پهن پورک پای (pork pie hat) بر سر دارد و به ندرت بدون سیگار دیده می‌شود — درست مانند اوپنهایمر، هم در فیلم و هم در واقعیت. اگر طراحی «اوپنهایمر به‌علاوه مترسک» هدف نیک دراگوتا بوده باشد، رویکرد هوشمندانه‌ای است. اما آیا همه ماجرا همین است؟
مترسکِ «مطلق» کمتر به دنبال ترساندن تک‌تک آدم‌هاست و بیشتر به پخش پارانویا می‌پردازد. در شماره ۲۰ «بتمن مطلق»، مترسک توضیح می‌دهد که چرا کارهایش را انجام می‌دهد: به این دلیل که امروز «عصر وحشت» است، دورانی که مردم باید فاجعه‌های کند و بزرگ را نادیده بگیرند و به «ترس از چیزهایی که برای درک، چه برسد به تأثیرگذاری، بسیار بزرگ هستند» ادامه دهند. برای یک سادیست شیفته ترس مانند کرین، این بهشت است. چه چیزی «عصر وحشت» را به وجود آورد؟ من استدلال می‌کنم که بمب اتمی اوپنهایمر بود، زیرا جهانی را زایید که در آن ممکن است روزی، بر اثر تصادف یا تکانه‌ای، همه در آتش هسته‌ای بمیرند.
«مرد کاهی» کرین را در نقشی مشابه نقش او در «بتمن آغاز می‌کند» قرار می‌دهد. این مترسک هنوز تنها پیاده‌ای در دست شروری بزرگ‌تر (جک «جوکر» گریم / Jack "The Joker" Grimm) است و کمیک هرگز تقاضای همدردی برای او نمی‌کند. بتمن در نهایت تردیدها و ترس‌هایی را که کرین در ذهنش کاشته بود بیرون می‌راند و او را مانند یک مترسک واقعی به دار می‌آویزد. این مجازاتی به اندازه چشیدن طعم سم ترس خودش توسط کرینِ مورفی در «بتمن آغاز می‌کند» مناسب است.
