زنان پشت فرمان قاچاق سوخت؛ روایت بنفشه سام‌گیس از شوتی‌گری در جنوب
سینمای ایران این بار نه به دنبال قهرمان‌سازی، که در جست‌وجوی ردپای واقعیت‌های تلخ اقتصادی است. فیلم «اسکورت» به کارگردانی یوسف حاتمی‌کیا که از یازدهم شهریور ۱۴۰۵ روی پرده رفته، نگاهی به زیست شوتی‌ها دارد؛ رانندگانی که با خودروهای دستکاری‌شده در جاده‌ها کالا جابه‌جا می‌کنند. اما پشت دوربین این اثر، گزارش‌های میدانی بنفشه سام‌گیس قرار داشته که در نشستی با عنوان کافه‌خبر، ابعاد تازه‌ای از این پدیده را گشوده است. او در کنار حسین راغفر و رضا صائمی، از نقش زنانی پرده برداشت که در سکوت و با دستانی خالی، بار سنگین معیشت را در مناطق مرزی حمل می‌کنند.
زنانی که در ساحل هرمزگان فرمان را در دست دارند
در گفت‌وگوی کافه‌خبر خبرآنلاین، بنفشه سام‌گیس با اشاره به پژوهش‌های میدانی خود توضیح داد که در سه پهنه جغرافیایی یعنی سیستان‌وبلوچستان، کردستان و جنوب کشور شامل استان‌های بوشهر و هرمزگان، زنانی را دیده که در فعالیت‌های همراه با خطر جدی مشارکت دارند. به گفته او، در بخش‌هایی از نوار ساحلی هرمزگان، انتقال سوخت مشخصاً توسط زنان مدیریت می‌شود و مردها سهم اندکی در این کار دارند. این روزنامه‌نگار با ذکر جزئیاتی میدانی افزود: «حتی وقتی تلفن می‌کنید، یک زن پاسخ می‌دهد و مردان نقش چندانی در این فعالیت ندارند.»
تفاوت‌های منطقه‌ای در حمل کالا و سوخت
سام‌گیس با تفکیک مناطق مختلف، تصویر دقیق‌تری از این حضور ارائه کرد. او یادآور شد که در بلوچستان، شوتی سوخت‌بر زن وجود ندارد، اما زنانی از استان‌های دیگر سوخت را تا آستانه قاچاق به پاکستان حمل می‌کنند. برای نمونه، ممکن است زنی با خودروی شخصی خود و از طریق واسطه‌ها و دلال‌ها، گازوئیل را از استان یزد جابه‌جا کند. در میناب اما وضعیت فرق می‌کند؛ زنانی از برخی استان‌ها با هماهنگی دلال‌ها بار را مرحله‌به‌مرحله پیش می‌برند، ولی از نقطه‌ای به بعد به دلیل انحصار بومی‌گرایی در بعضی مسیرها، اجازه داده نمی‌شود زنان غیربومی جلوتر بروند. او همچنین از فعالیت زنان کولبر در کردستان و زنانی که در شوتی‌گری مشغول‌اند سخن گفت.
ریشه‌های اقتصادی پدیده شوتی‌گری
شوتی‌گری از نگاه اقتصاددانان بیش از آنکه یک انتخاب شخصی باشد، نتیجه فقر، بیکاری، نابرابری ساختاری و نبود فرصت‌های شغلی پایدار است. این شرایط باعث شده برخی افراد برای تأمین معاش به مشاغل غیررسمی و پرخطر کشانده شوند. در همین راستا، بنفشه سام‌گیس در بخش دیگری از سخنان خود اشاره کرده بود که در بوشهر و هرمزگان شغل کافی وجود ندارد و حتی کارگر اسکله‌شدن برای بسیاری یک موفقیت به شمار می‌آید. الهام گرفتن یک کارگردان سینما از این گزارش‌های میدانی، حالا «اسکورت» را به مطالعه‌ای انسانی بر مرز، قانون و بقا تبدیل کرده است.
پیوند گزارش میدانی و روایت سینمایی
«اسکورت» تنها یک فیلم اکشن نیست، بلکه برآمده از بطن جامعه‌ای است که در آن زنان برای زنده ماندن، هر روز با مرز و قانون دست‌وپنجه نرم می‌کنند. سام‌گیس در این برنامه تأکید کرد که گزارش‌های او در شکل‌گیری داستان فیلم مؤثر بوده است. حسین راغفر نیز در همین نشست با ارقام روشن، از قاچاق روزانه ۲۰ تا ۳۰ میلیون لیتر سوخت خبر داد و یادآور شد که این کار نه محصول چند شوتی، که برآمده از ساختارهای معیوب اقتصادی است. مخاطب در این اثر با پرسشی حقوقی-اخلاقی روبه‌رو می‌شود: وقتی زنی نمی‌داند در پایان هر سفر زنده بازمی‌گردد یا نه، مرز میان بقا و جرم کجا ترسیم می‌شود؟
