نگاه تازه سینما به جنگ و مقاومت در گفتار حسین مهکام
در شرایطی که فضای فرهنگی کشور روزهای ویژه‌ای را سپری می‌کند، بحث درباره پیوند هنر هفتم با تحولات اجتماعی بار دیگر داغ شده است. حسین مهکام، از کارگردانان شناخته‌شده عرصه فیلمسازی، با طرح مباحثی درباره جایگاه زمانه در خلق آثار سینمایی، توجه‌ها را به ضرورت بازاندیشی در مفاهیم مرتبط با نبرد و ایستادگی معطوف کرد. سخنان او که در حاشیه رویدادی سینمایی بیان شد، نشان می‌دهد بخشی از جامعه هنری به‌دنبال فهم دوباره واقعیت‌های پیرامون خود است.
زمانه ساخت فیلم‌ها و اهمیت بستر تاریخی
سینما همواره آینه‌ای از دوران تولید خود به‌شمار می‌رود و برای سنجش درست هر اثر باید به فضای حاکم بر زمان خلق آن دقت داشت. این فیلمساز با یادآوری چنین نکته‌ای اظهار کرد که شمار قابل توجهی ازproductionهای مرتبط با هشت سال دفاع مقدس همچنان توانایی اثرگذاری دارند، اما نقد و درک آن‌ها بدون لحاظ کردن علل پیدایش و مقطع ساختشان ناقص خواهد بود. هر پروژه سینمایی در چارچوب مشخصی از رویدادهای اجتماعی و تاریخی شکل می‌گیرد و گوشه‌ای از حقایق همان روزگار را منعکس می‌سازد.
تفاوت تجربه جنگ دیروز و امروز
تجربه ملت ایران از درگیری‌های نظامی در دهه‌های گذشته با وضعیت کنونی تفاوت‌های بنیادینی دارد. در بیشتر سال‌های نبرد هشت‌ساله، به‌استثنای برخی مقاطع پایانی، صحنه درگیری‌ها عمدتاً در نواحی مرزی و نه در دل شهرها قرار داشت و بسیاری از شهروندان سختی‌ها و تبعات آن را به‌صورت بی‌واسطه در زیست عادی خود حس نمی‌کردند. اما اوضاع در دوران فعلی بغرنج‌تر شده و نبرد به فضای شهری و بطن زندگی مردم راه یافته است.
بازنمایی دوباره جنگ در زیست روزمره
برای شناخت زوایای تقابل امروز باید نحوه زیست عمومی و تجربه هرروزه آن‌ها مبنای کار قرار گیرد. یکی از تغییرات اساسی مقطع حاضر حضور درگیری در متن حیات اجتماعی است و از آغاز تا پایان هر تحلیل درباره این پدیده ناگزیر باید به معیشت و تجربه زیسته مردمان بازگشت داشت. چنین دگرگونی‌ای لزوم نگاهی نو به مقوله جنگ و بازتاب آن بر پرده نقره‌ای را بیش از پیش کرده است.
تأملی بر معنای شهادت و باز شدن نطق
در ادامه این بحثان، موضوع شهادت رهبر جمهوری اسلامی ایران نیز مطرح شد که به باور مهکام دریافت عمومی از برخی مواضع و کنش‌های ایشان را دگرگون کرده است. وی با اشاره به تعبیری از شهید سیدمرتضی آوینی آورد: «شهید پس از شهادت تازه نطقش باز می‌شود». به‌زعم این کارگردان، این بیان در روزگار کنونی مفهومی درخور تأمل یافته است؛ زیرا پس از شهادت ایشان، بخش‌هایی از جامعه بیش از گذشته به منطق رفتاری و مواضعی که در طول سال‌ها درباره مسائل مختلف مطرح کرده بودند، توجه کردند. وقتی مردم در جریان تحولات و حوادث اخیر، برخی از مواضع و هشدارهای پیشین را در بستر واقعیت مشاهده می‌کنند، امکان بازخوانی و فهم تازه‌ای از آن سخنان و رفتارها برایشان فراهم می‌شود. از این منظر، شهادت نیز می‌تواند زمینه‌ای برای آشکار شدن ابعاد تازه‌ای از شخصیت و منطق فکری شهید باشد.
مقاومت در سینما و نقش جشنواره
مهکام در پایان سخنان خود با تأکید بر اهمیت پرداختن به موضوع مقاومت در سینمای امروز گفت مجموعه این تحولات سبب شده است که مقوله مقاومت جدی‌تر از گذشته مورد توجه قرار بگیرد. به همین دلیل، جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت نیز می‌تواند بستری برای طرح این موضوع و بازتاب تجربه‌های تازه جامعه از جنگ و مقاومت در قالب آثار سینمایی باشد. نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت از هفتم تا چهاردهم آبان به دبیری جلال غفاری در پردیس سینمایی ملت در حال برگزاری است.
