اندی وایر و دفاع جنجالی از هوش مصنوعی؛ از «ابزار» تا پایان عصر نویسندگان انسانی

اندی وایر (Andy Weir) را بی‌گمان باید جادوگری تمام‌عیار در آفرینش ماجراهای علمی‌تخیلی سرگرم‌کننده دانست؛ مردی که «مریخی» (The Martian) و «پروژه هایل مری» (Project Hail Mary) را نوشته و هر دو به فیلم‌های پرفروشی تبدیل شده‌اند. با این حال، او نظرات بحث‌برانگیزی هم دارد؛ از جمله وقتی که مجموعه «بلک میرور» (Black Mirror) را به دلیل فناوری‌ستیزی سرزنش کرد. ظاهراً این نویسنده هیچ علاقه‌ای هم به هراس‌افکنی درباره هوش مصنوعی ندارد و معتقد است این فناوری تیره و شوم، در واقع چیز خوبی است.

هوش مصنوعی؛ ابزاری مثل چکش

جرمی ماتای (Jeremy Mathai) از /Film با وایر گفت‌وگو کرد و او هوش مصنوعی را «ابزاری» توصیف کرد که می‌تواند در راه خیر یا شر به کار برود. او گفت: «این نخستین بار است که چیزی روی زمین داریم که از ما باهوش‌تر است. این کمی ترسناک است، اما ما لیفتراک‌هایی داریم که از ما قوی‌ترند. ماشین‌های مسابقه‌ای داریم که از ما سریع‌ترند. خب، پس رایانه‌هایی هم داریم که از ما باهوش‌ترند.» مقایسه فناوری پیشرفته با لیفتراک شروع خوبی نیست؛ شاید اگر لیفتراک‌ها برق و آب سرسام‌آور مصرف می‌کردند، می‌توانستند بخش بزرگی از نیروی کار جهانی را جایگزین کنند و معادل هنری پساب را از طریق موسیقی، تصویر و ویدیو بیرون می‌دادند — که در عمل بزرگ‌ترین سرقت محتوای دارای حق نشر در تاریخ بشر است — آن‌وقت مقایسه منصفانه‌ای بود.

شاید انتظار داشته باشید یک خلاقی مثل وایر کمی در پذیرش این فناوری نوپا تردید کند، اما به نظر می‌رسد او کاملاً موافق آن است. او ادامه داد: «این ابزاری است که می‌توانیم از آن استفاده کنیم و وقتی نمی‌خواهیم، می‌توانیم از برق خارجش کنیم. در نهایت، اگر چکشی به شما بدهم، می‌توانید خانه بسازید یا کسی را بکشید. مشکل ابزار نیست، کاربر است.»

«ابزار بودن» هوش مصنوعی و ادعای پایان نویسندگان انسانی

«هوش مصنوعی یک ابزار است» دفاعی رایج از این فناوری است که چندان دوام نمی‌آورد. تریستان هریس (Tristan Harris)، هم‌بنیان‌گذار مرکز فناوری انسانی (Center for Humane Technology)، در مصاحبه‌ای با GZERO World به این نکته پرداخت: «تصور کنید چکشی باشد که می‌تواند در سطح دکتری درباره چکش‌ها فکر کند، چکش‌های بهتر اختراع کند، به‌صورت بازگشتی در جهان گسترش یابد، خودش را تکثیر کند، درباره چیزهایی که چکش بهتری می‌سازند پژوهش کند، پول دربیاورد و رمزارز جابه‌جا کند [...] این ابزار نیست. بیشتر شبیه گونه‌ای هوشمند است که ما در حال زاده‌کردن آن هستیم و توانایی‌اش از ما بیشتر است.»

این استدلال بی‌ربطی نیست، اما به گفته وایر ارزش بررسی ندارد. متأسفانه او حرف‌های بیشتری در این باره داشت. این نویسنده اعتراف کرد که «کمی با هوش مصنوعی ور رفته» و آن را در بخش داستان‌گویی ناکارآمد یافته است؛ هرچند به نظرش این وضع موقتی است. او گفت: «فکر می‌کنم فقط مسئله زمان است. صادقانه بگویم، خوش‌شانس هستم که دقیقاً همین موقع نویسنده شدم، چون ممکن است از آخرین نسل نویسندگان کاملاً انسانی باشم.» اگر مدام درباره هوش مصنوعی طوری حرف بزنید که انگار چکش است، ممکن است واقعاً همین‌طور شود.

وایر همچنین ادعا کرد استفاده از هوش مصنوعی در سرگرمی گسترده‌تر از آن است که تصور می‌کنیم و مثالی فرضی زد: کارگردانی از هوش مصنوعی می‌خواهد ببیند دیالوگ بازیگر اصلی‌اش چگونه به گوش می‌رسد و بعد همان بازیگر را برای ضبط دوباره (ADR) فرا می‌خواند. به گفته او: «اگر بگویید "خیلی خوب، این را دوست دارم"، با برد پیت (Brad Pitt) تماس بگیرید و از او بخواهید خط را دوباره ضبط کند. پس هیچ هوش مصنوعی‌ای وارد محصول نهایی نمی‌شود.» بسیار خب؛ اما وایر گفته مشغول نوشتن کتابی است که به هوش مصنوعی می‌پردازد و دست‌کم انتظار می‌رفت اذعان کند که این مسیر سراشیبی خطرناکی است.

آینده‌ای که در آن رایانه شخصی، داستان و فیلم مخصوص شما را می‌سازد

در سال ۲۰۲۳، جو روسو (Joe Russo) چشم‌انداز آینده‌ای از زباله‌های هوش مصنوعی را مطرح کرد که در آن هوش مصنوعی فیلم‌های سفارشی برای بینندگان خاص می‌سازد. ظاهراً اندی وایر هم همین تصور را دارد. او به /Film گفت سرگرمی «از یک پدیده گروهی» دست می‌کشد و به‌جای آنکه مخاطبان در سینما برای تماشای «انتقام‌جویان: پایان بازی» (Avengers: Endgame) جمع شوند، به لپ‌تاپ‌هایشان خیره خواهند شد. وایر گفت: «هوش مصنوعی به‌قدری قدرتمند و قابل‌حمل خواهد بود که رایانه شخصی شما به‌اندازه یک مرکز داده امروزی هوش مصنوعی خوب باشد.» او افزود: «شما را می‌شناسد. حتی لازم نیست درباره خودتان به شما بگوید. فقط از روی عادت‌های مرورگرتان، خواندن ایمیل‌هایتان و توجه کردن، شما را می‌شناسد. بعد می‌توانید بگویید "هی رایانه، داستانی بساز که دوستش داشته باشم." داستانی می‌سازد که دوست خواهید داشت. آن را می‌خوانید و می‌گویید "این شگفت‌انگیزترین و بهترین داستان تاریخ است." [...] در نهایت، رایانه ویدیوی آن را هم می‌سازد. می‌توانید فیلمی بسازید که کاملاً مناسب شماست.»

سخت است باور کنیم این آینده جهنمی واقعاً محقق شود، به‌ویژه با توجه به مخالفت گسترده عمومی با هوش مصنوعی از سوی مردمی که آشکارا به بیان انسانی دل بسته‌اند. از این نظر، شنیدن حتی یک کلمه حمایت از این احساس از وایر ناامیدکننده است. به همین ترتیب، برای کسی که نامش به‌عنوان استاد علمی‌تخیلی سخت‌گیر شناخته می‌شود و می‌تواند علم واقعی را چنان در روایت‌هایش ببافد که نشان از آگاهی‌اش از وضعیت کنونی پیشرفت فناوری و علم دارد، عجیب است که او را نمی‌بینیم به نکات بزرگ‌تری بپردازد؛ از جمله اینکه هوش مصنوعی ممکن است به‌طرق مختلفی با یک لیفتراک تفاوت داشته باشد.