مستند متیو پری در نتفلیکس؛ ادای احترامی شایسته به ستاره فرندز

مرگ متیو پری (Matthew Perry) در سال ۲۰۲۳ در ۵۴سالگی، برای همه از جمله طرفدارانی که به‌تازگی شاهد اعتراف این بازیگر به عمق درگیری‌اش با اعتیاد بودند، شوک بزرگی بود. اما مستند جدید نتفلیکس (Netflix) با نام «آن یکی درباره متیو پری» (The One About Matthew Perry) آمده است تا به ستاره محبوب سریال «فرندز» (Friends) ادای احترامی کند که نه‌تنها حق میراث او را ادا می‌کند، بلکه به همه ما یادآوری می‌کند که زندگی‌اش هرگز به‌طور کامل با رنج‌های شخصی‌اش تعریف نمی‌شد.

در سال ۲۰۲۱، در ویژه‌برنامه گردهمایی «فرندز»، نسخه‌ای از پری را دیدیم که چندان بازنمی‌شناختیمش. سال بعد، او خاطرات صریح خود را با نام «دوستان، عاشقان و آن چیز وحشتناک بزرگ» (Friends, Lovers, and the Big Terrible Thing) منتشر کرد؛ کتابی که در آن ابعاد نبردش با اعتیاد را فاش کرد و گاه خواندنش بسیار دردناک بود. سال بعد، او دیگر نبود.

مرگ پری پایانی بسیار غم‌انگیز برای زندگی بود که نسل‌های زیادی از مخاطبان تلویزیون را شاد کرده بود. برای آن‌هایی که با «فرندز» بزرگ شده بودند و بخشی از حس طنز بی‌همتای پری در روان‌شان حک شده بود، همه این‌ها شبیه یک واقعیت جایگزین تلخ بود؛ گویی در خط زمانی اشتباهی زندگی می‌کردیم. نه‌تنها پری رفته بود، بلکه حافظه جمعی ما از شخصیت کمدی دوست‌داشتنی‌اش با روایت شجاعانه و صادقانه‌اش از زیستن در جهنمی شخصی در بیشتر عمرش، تیره شده بود. بی‌شک حرف زدن پری از آن جهنم شخصی بسیار مهم بود؛ فقط شنیدنش به‌شدت غم‌انگیز بود. اما «آن یکی درباره متیو پری» هرچند تماشای سختی دارد و از سختی‌های سوژه‌اش روگردان نیست، یادآوری زیبایی از تأثیر او بر دوستان، خانواده و طرفدارانش نیز هست.

سال‌های پایانی متیو پری میان شجاعت و تاریکی

با وجود شهرت جهانی و محبوبیت نزد نسلی که با «فرندز» بزرگ شد، متیو پری هنوز هم قدردانی که شایسته‌اش است دریافت نمی‌کند. سبک کمدی او اغلب به آهنگ کلام signature‌اش تقلیل داده می‌شود که پس از پایان «فرندز» حالتی شبیه به شعارهای تکراری پیدا کرده است. اما در نقش چندلر بینگ (Chandler Bing)، پری به‌اندازه هر چهره کمدی دیگری در آن دوران، بر شکل‌گیری حس طنز یک نسل تأثیرگذار بود.

وقتی او درگذشت، ماجرا فقط غم‌انگیز نبود. حس مبهمی از بدشگونی کل ماجرا را دربرگرفته بود، و این فقط به خاطر شرایط جنایی پیرامون مرگش نبود. شاید به این دلیل بود که این اتفاق در زمانی رخ داد که بخش بزرگی از فرهنگی که پری در آن به شهرت رسید، به‌سرعت در حال محو شدن بود. بر کسی پوشیده نیست که دنیایی که نسل هزاره در آن بزرگ شد، در دهه ۲۰۲۰ دیگر وجود ندارد. فرهنگ امروز بیش از هر زمان دیگری تکه‌تکه شده و بسیاری از نهادهای دوران جوانی ما، و نیز بسیاری از چهره‌های شاخص آن دوره، تضعیف شده‌اند. برای نمونه، افشاگری‌های تکان‌دهنده مستند «سکوت روی صحنه: روی تاریک تلویزیون کودکان» (Quiet on Set: The Dark Side of Kids TV) نماد همین فرسایش دورانی است که از نگاه دهه ۲۰۲۰ شبیه یک رویا به نظر می‌رسد — یا با توجه به افشاگری‌های یادشده، شاید کابوسی پنهان زیر لایه‌ای از خرسندی.

گذشت پری تقریباً نماد همه این‌ها به نظر می‌رسید. نه‌تنها او رفته بود، بلکه معلوم شد تمام مدت با «آن چیز وحشتناک بزرگ» دست‌وپنجه نرم می‌کرده است. اما مری رابرتسون (Mary Robertson)، کارگردان «آن یکی درباره متیو پری» که پیش‌تر به‌همراه اما شوارتز (Emma Schwartz) مستند «سکوت روی صحنه» را نیز کارگردانی کرده بود، با این اثر به ما یادآوری می‌کند که میراث پری هرگز نمی‌تواند واقعاً با رنج‌هایش تعریف شود.

«آن یکی درباره متیو پری» جشن زندگی اوست

متیو پری همیشه انرژی برون‌گرا و معاشرتی از خود ساطع می‌کرد، و همین کشف اینکه او این‌قدر در رنج بوده را غم‌انگیزتر می‌کرد. هرچند پری کتاب «دوستان، عاشقان و آن چیز وحشتناک بزرگ» را با حس طنزش آغشته بود و هرچند نمی‌شد شجاعت و صراحتش در فاش کردن جزئیات مسیر زندگی‌اش را تحسین نکرد، حس غالب کتاب این بود که پری واقعاً از جهنم گذشته است. اما «آن یکی درباره متیو پری» نه‌تنها درس ارزشمندی برای دیگر مستندهای استریمینگ است، بلکه ضمیمه مهمی بر خاطرات این بازیگر به‌شمار می‌رود و یادآوری می‌کند که هرچند اوضاع برای پری تیره بود، او در نهایت آدم‌های بسیاری را شاد کرد.

• قدرتمندترین لحظه‌های مستند، خاطرات خانواده و دوستان اوست.
• خاطرات پری البته تماماً به صدای خودش بود، اما شنیدن روایت او از زبان کسانی که دوستش داشتند، بُعدی امیدوارکننده‌تر به داستان می‌بخشد.
• این چیزی است که کتاب خاطراتش به‌تنهایی نمی‌توانست فراهم کند، و «آن یکی درباره متیو پری» با دادن فرصت به کسانی که واقعاً برای او ارزش قائل بودند تا بگویند چقدر آن‌ها را شاد کرده است، ادای احترامی شایسته به این مرد به‌جا می‌آورد.

این بدان معنا نیست که تماشای مستند گاهی سخت نیست. اما این اثر جشن زندگی پری است و از برخی جهات پادزهری برای تاریکی‌ای است که سال‌های پایانی‌اش را احاطه کرده بود. برای طرفداران، این مستند اطمینان‌بخش است که روح گرمی که هر بار روی صفحه تلویزیون از او حس می‌کردیم، واقعی بوده و چیزی است که زمان هرگز نمی‌تواند آن را از بین ببرد. پری برای آدم‌های بسیاری معنای زیادی داشت، و پس از چندین سال افشاگری‌های تلخ درباره زندگی‌اش، خوب است که این را به ما یادآوری کنند.