نگاه تازه محمدرضا مصباح به سینمای مقاومت و چالش‌های تولید
نگاهی تازه به مفهوم مقاومت روی پرده سینما می‌تواند مرزهای همیشگی این ژانر را جابه‌جا کند. محمدرضا مصباح، تهیه‌کننده باسابقه سینمای ایران، در نشست انتقال تجربه نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، دیدگاه‌های خود را درباره پیوند این گونه سینمایی با ارزش‌های انسانی و نیز دشواری‌های تولید آثار مستقل مطرح کرد. او بر این باور است که روایت مقاومت لزوماً در میدان‌های نبرد خلاصه نمی‌شود و می‌تواند از مسیر داستان‌های خانوادگی و اجتماعی نیز پیش برود.
سینمای مقاومت فراتر از میدان جنگ
مصباح در این نشست تأکید کرد که نمی‌توان سینمای مقاومت را فقط مجموعه‌ای از فیلم‌های جنگی دانست. به گفته او، این گونه سینمایی ریشه در مفاهیم انسانی دارد و حول ارزش‌های والای بشری شکل می‌گیرد. او برای روشن‌تر شدن این ادعا به فیلم «یدو» اشاره کرد و افزود این اثر هرچند در فضای دفاع مقدس می‌گذرد، تمرکز اصلی خود را بر کانون خانواده قرار داده است. همین مسئله ثابت می‌کند پیام مقاومت را می‌توان از راه‌های گوناگونی به تصویر کشید.
- فیلمساز باید نیاز جامعه را در هر دوره بشناسد.
- گاهی قصه‌های قهرمانانه و حماسی پاسخ‌گو هستند.
- در برخی مقاطع، روایت‌های خانوادگی یا اجتماعی انتقال‌دهنده بهتری برای مفهوم مقاومت به‌شمار می‌روند.
واقع‌بینی در اقتصاد سینما و تولید کم‌هزینه
این تهیه‌کننده در ادامه به افزایش هزینه‌های ساخت فیلم اشاره کرد و گفت امروز تهیه یک اثر اجتماعی بسیار گران تمام می‌شود و برگشت سرمایه آن چندان آسان نیست. او یادآور شد که در چنین فضایی، بخش قابل توجهی از فیلم‌های کمدی به گردش چرخه مالی سینما یاری می‌رسانند و نبود آن‌ها ضربه سنگینی به سالن‌های نمایش می‌زند. مصباح با تکیه بر تجربه ساخت «یدو» توضیح داد این فیلم با هزینه‌ای بسیار اندک‌تر از آثار مشابه دوره خود تولید شد، اما دستاوردهای خوبی در جشنواره‌ها داشت. از منظر او، همدلی گروه نخستین راهکار برای مدیریت مخارج است؛ زمانی که عوامل شرایط دشوار پروژه را درک کنند، بسیاری از هزینه‌ها کاهش می‌یابد. بهره‌گیری مشترک تهیه‌کنندگان از ابزارها، مکان‌های فیلمبرداری، پوشاک و نیروی انسانی نیز معبر دیگری برای صرفه‌جویی به‌شمار می‌رود.
هنر نه گفتن و شفافیت با سرمایه‌گذار
مصباح از دشوارترین وظایف یک تهیه‌کننده با عنوان توانایی رد کردن پیشنهاد نامناسب یاد کرد و گفت: «سخت‌ترین کار تهیه‌کننده فیلم ساختن نیست؛ فیلم نساختن است.» او شرح داد که داشتن پول به‌تنهایی مجوز ورود به هر پروژه‌ای نیست و اگر تهیه‌کننده به متن، کارگردان یا چارچوب اثر اعتقاد نداشته باشد، نباید پا در آن بگذارد. وظیفه او تنها فراهم کردن پول نیست، بلکه گزینش درست کار و نگهداری از سرمایه اهمیت دارد. وی همچنین بر راست‌گویی با سرمایه‌گذار تأکید داشت و اظهار کرد: «به سرمایه‌گذار تضمین نمی‌دهم که پولش حتماً برمی‌گردد. می‌گویم ممکن است همه سرمایه برگردد، ممکن است بخشی از آن برگردد و حتی ممکن است هیچ‌چیز برنگردد.» به باور او، آگاهی از این خطرها باعث می‌شود حامی مالی با دیدی باز و ماندگارتر در سینما حضور یابد.
ضرورت عبور از اعتماد فردی در جذب سرمایه
در بخش پایانی این نشست، مصباح خواستار شکل‌گیری سازوکاری برای سنجش حرفه‌ای پروژه‌ها شد و بیان کرد جذب سرمایه در سینمای ایران بیش از اندازه به نام افراد گره خورده است. او پیشنهاد داد یک مجموعه مستقل و خصوصی برای ارزش‌گذاری آثار پدید آید تا فیلم‌ها بر پایه فیلمنامه، عوامل، توان فروش و ظرفیت حضور در جشنواره‌ها ارزیابی شوند. به گفته وی، چنین سیستمی قادر است میان فیلمسازان جوان و سرمایه‌گذاران پیوند اعتماد برقرار کند و راه را برای تولید کارهای مستقل هموارتر سازد. او در مجموع باور دارد بیشتر آثار او در بخش خصوصی تولید شده‌اند و با وجود تنگناهای مالی، اگر فیلمساز به پروژه خود ایمان داشته باشد و متن و گروه مناسبی فراهم آورد، ساخت فیلم همچنان شدنی است.
