آن سوی آوار؛ روایت سینمایی از دل جنگ چهل‌روزه و مقاومت
وقتی صدای آژیر و غرش موشک‌ها هنوز در گوش بعضی از شهرها مانده بود، گروهی دوربین به دست وارد خرابه‌هایی شدند که تازه هدف حمله قرار گرفته بود. «آن سوی آوار» نه در فضای امن استودیو که درست میان همان روزهای پرالتهاب شکل گرفت؛ روزهایی که بسیاری از هنرمندان یا شهر را ترک کرده بودند یا جرئت حاضر شدن سر صحنه را نداشتند. محسن منشی‌زاده حالا با این فیلم در گروه «هنروتجربه» روی پرده رفته و از ضرورت حضور سینما در متن حادثه حرف می‌زند؛ حضوری که به باور او نباید به سال‌ها بعد موکول شود.
قصه‌ای درباره دارو، دانش و تهدید
در مرکز روایت، محمدحسین قرار دارد؛ دانشمندی هسته‌ای که هم‌زمان روی ساخت دارویی برای مردم کار می‌کند. با شروع درگیری، دشمن تصمیم به حذف او می‌گیرد و دستگاه اطلاعاتی متوجه ماجرا شده و او را زیر نظر می‌گیرد تا اینکه… این خط داستانی بر پایه نگاهی شکل گرفته که منشی‌زاده آن را در گفت‌وگو با محمدحسین عابد تهیه‌کننده پذیرفت. به گفته او، قدرت‌های خارجی به‌دنبال پیشرفت ایران نیستند، بلکه می‌خواهند از منابع کشور بهره‌برداری کنند و آن را وابسته نگه دارند. برای همین، در فیلم شخصیتی علمی محور ماجراست که ترورش قرار است جلوی دستیابی به توانمندی‌های دارویی، از جمله داروهای سرطان را بگیرد. کارگردان تأکید دارد که سرمایه واقعی کشور دانشمندان و متخصصان هستند و دشمن دقیقاً همین سرمایه را هدف می‌گیرد.
علیرضا جعفری، مازیار مهرگان، آرمیتا مرادی، محمود مقامی و سعیده عرب نقش‌های اصلی را بازی کرده‌اند. دیگر بازیگران این اثر نیز عبارت‌اند از:
- کاوه ابراهیم
- ابراهیم ابراهیمی
- مبین رستگار
- طناز بیطرفان
- شکیبا عابد
- حسین عرب‌محمدی
- مرتضی الوندی
- سحر مختاری
- حمیدرضا عرب‌سرخی
فیلمبرداری هشت‌روزه زیر سایه موشک‌ها
منشی‌زاده تعریف می‌کند که این پروژه در جریان جنگ ۴۰ روزه جلوی دوربین رفت. بسیاری از عوامل پشت صحنه با ترس سر کار می‌آمدند، چون بخش زیادی از لوکیشن‌ها در مناطقی بود که هدف حملات موشکی دشمن قرار گرفته و ویران شده بود. دیدن آثار حمله از نزدیک، نگرانی گروه را بیشتر می‌کرد. با این همه، تلاش شد کل کار در مدت هشت روز جمع شود؛ کاری که به گفته او دشوار بود اما با کیفیتی قابل قبول انجام شد. فیلم پس از تدوین برای دریافت پروانه نمایش ارائه شد و بدون هیچ‌گونه ممیزی یا درخواست اصلاح، مجوز گرفت و مراحل آماده‌سازی با سرعت طی شد تا به اکران برسد. این فیلم این روزها در گروه «هنروتجربه» در حال نمایش است و کارگردان می‌گوید هنوز در ابتدای مسیر اکران هستیم و باید زمان بگذرد تا بازخورد دقیق‌تری از سینماهای مختلف دریافت شود، هرچند فعالان این گروه نسبت به آثار قبلی بازخوردهای خوبی داده‌اند.
بازنویسی در هفته انتخاب بازیگر
ایده ساخت از سوی محمدحسین عابد به منشی‌زاده پیشنهاد شد؛ ساخت فیلمی درباره جنگ رمضان و روزهای مقاومت و ایستادگی مردم. کارگردان احساس کرد او هم به‌عنوان یک هنرمند باید در میدان باشد و نقش خود را ایفا کند، برای همین پیشنهاد را پذیرفت. پس از دریافت فیلمنامه در دفتر تهیه‌کننده، متن را خام دید و نیاز به بازنویسی و کار بیشتر حس شد. زمان بسیار محدود بود و در همان هفته‌ای که انتخاب بازیگران انجام می‌شد، بازنویسی فیلمنامه همراه با همسرش پروا مدنی آغاز شد. آن‌ها با کمک هم شخصیت‌های جدیدی به داستان افزودند و در نهایت قصه شکل منسجم‌تری پیدا کرد. درباره انتخاب بازیگران نیز به دلیل شرایط جنگ، تعدادی از بازیگران از تهران خارج شده بودند یا تمایلی به پروژه جدید نداشتند؛ اما گفتگو با علیرضا جعفری، مازیار مهرگان و آرمیتا مرادی به نتیجه رسید. آن‌ها فیلمنامه را خواندند و با انگیزه پای کار آمدند. منشی‌زاده از همکاری با جعفری بسیار لذت برد و معتقد است او بدون ادعا و با علاقه حضور یافت و از نظر نگرش و روحیه به افرادی نزدیک بود که در آن روزها در میدان برای کشور تلاش می‌کردند.
پاسخ به منتقدان شعاری بودن و ضرورت واکنش سریع
پرسش مهمی که مطرح می‌شود این است که سینما باید بلافاصله به اتفاقاتی مانند جنگ واکنش نشان دهد یا صبر کند تا ابعاد موضوع روشن شود. برخی دوستان معتقدند پرداختن سریع ممکن است به شتاب‌زدگی منجر شود، اما منشی‌زاده دیدگاه متفاوتی دارد. او می‌گوید باید واکنش فرهنگی سریع داشت، چون رسانه‌ها پیوسته بر افکار عمومی اثر می‌گذارند و گاهی روایت‌هایی عرضه می‌کنند که لازم است در برابرشان پاسخ مناسب داده شود. هنرمندان و مسئولان فرهنگی باید بتوانند در زمان مناسب واکنش دهند و هنوز بخش‌هایی از جامعه به رسانه‌ها و هنرمندان اعتماد دارند. در پایان، او در واکنش به انتقادهایی درباره شعاری بودن فیلم می‌پذیرد که «آن سوی آوار» شعاری است، اما تأکید می‌کند که در چارچوب هدف و ساختار فیلم این موضوع معنا پیدا می‌کند: «در فیلم‌هایی با این رویکرد، شعار بخشی از بیان اثر است و نمی‌توان آن را به‌سادگی از کلیت فیلم جدا کرد. ما نیز قصد داشتیم موضع خود را روشن بیان کنیم و نشان دهیم که در برابر تهدیدها و فشارها عقب‌نشینی نمی‌کنیم.» به باور او باید در کنار واکنش سریع، برای ساخت آثار باکیفیت هم تلاش کرد تا با گذشت زمان و کسب تجربه، فیلم‌های بهتر و پخته‌تری درباره این رویدادها تولید شود.
