رز (۲۰۲۶): وقتی زنی برای زیستن، نقاب مردانه بر چهره می‌زند
تصور کنید برای به دست آوردن ساده‌ترین حقوقتان، ناچار شوید خودِ واقعی‌تان را پنهان کنید. در روزگاری که آزادی و مالکیت تنها در انحصار مردان بود، قهرمان فیلم «رز» (Rose) تصمیم می‌گیرد تنها راه بقا را برگزیند: زیستن در لباس یک مرد. این درام تاریخی به کارگردانی مارکوس شلاینزر، محصول ۲۰۲۶، با هنرنمایی درخشان ساندرا هولر، مخاطب را به سفری در دل قرن هفدهم اروپا می‌برد تا مرزهای میان هویت و بقای اجتماعی را به چالش بکشد.
رازی در هیبت یک سرباز زخمی
خط اصلی قصه در آلمانِ پس از جنگ سی‌ساله و در یک آبادی کوچک پروتستان‌نشین می‌گذرد. شخصیتی مرموز با سیمایی مجروح پا به دهکده می‌گذارد و مدعی می‌شود صاحب ملکی رهاشده است. او مدرکی هم ارائه می‌کند، اما روستاییان به این تازه‌وارد بدگمان هستند. کم‌کم با تکیه بر تلاش خستگی‌ناپذیر و رفتار به‌ظاهر دیندارانه‌اش، یخ بی‌اعتمادی اهالی آب می‌شود و او جایی برای خود در آن اجتماع می‌یابد. با این حال، در پس این چهره‌ی مردانه، حقیقتی شگرف نهفته است: این سرباز، در اصل بانویی به نام رز است که سالیان درازی را با پوشش و هویت جنس مذکر سپری کرده است.
رز برای نگه داشتن استقلال خویش، چاره‌ای جز ادامه دادن این نمایش ندارد؛ حتی وقتی پای پیوند زناشویی با سوزانا، دختر یکی از ملاکان ثروتمند روستا، به میان می‌آید. همین امر وضعیت را بغرنج‌تر کرده و بیم برملا شدن راز را بیشتر می‌کند. فیلم در دل این ماجرا، پرسشی بنیادین را پیش می‌کشد: چنانچه فردی صرفاً با دگرگون ساختن قیافه و نامش بتواند به حقوق پیشینِ سلب‌شده برسد، ایراد در ماهیت اوست یا در ساختار کلان جامعه؟
ساندرا هولر در تسخیر نقشی دوگانه
بی‌شک برگ برنده‌ی این اثر، حضور ساندرا هولر در قامت قهرمان داستان است. این هنرپیشه‌ی آلمانی که پیش‌تر با آثاری چون «آناتومی یک سقوط» (Anatomy of a Fall) و «منطقه تحت نظر» (The Zone of Interest) شهرتی جهانی یافت، این بار وظیفه‌ای بس دشوارتر بر عهده گرفته است. او در اینجا صرفاً زنی را با ظاهری پسرانه به تصویر نمی‌کشد؛ بلکه باید انسانی را بازنمایی کند که هر لحظه در هراس از افشای هویتش به سر برده و حتی پیش‌پا‌افتاده‌ترین حرکاتش را تحت نظارت دارد.
طرز گام برداشتن، زاویه‌ی بدن و نوع خیره شدن یا لب فرو بستن او، همگی اجزای این نقش‌آفرینی به شمار می‌روند. این بازی حساب‌شده و به‌دور از اغراق، تحسین گسترده منتقدان را برانگیخت و در نهایت جایزه خرس نقره‌ای بهترین بازی در نقش اصلی را از جشنواره فیلم برلین ۲۰۲۶ نصیب وی کرد.
نگاه کارگردان؛ از همکاری با هانکه تا الهام از تاریخ
مارکوس شلاینزر، سینماگر اتریشی، پیش از آنکه پشت دوربین بایستد، تجربه‌های زیادی در مقام مدیر انتخاب بازیگر داشت و با چهره‌هایی نظیر میشائل هانکه، اولریش زایدل و جسیکا هاوسنر همکاری کرده بود. او نگارش فیلمنامه را با مشارکت الکساندر بروم انجام داده و ریشه‌های روایت را بر پایه‌ی زندگی واقعی بانوانی بنا کرده که در برهه‌های گوناگون اروپا، برای رسیدن به رهایی یا موقعیت اجتماعی، تن به پوشش مذکرانه می‌دادند.
شلاینزر در مصاحبه‌ای فاش ساخته که در جریان پژوهش‌هایش به حدود ۳۰۰ روایت تاریخی از زنانی برخورده که به انگیزه‌های مختلف—از گریز از نبرد و پیوند اجباری گرفته تا کسب استقلال مالی و آزادی شخصی—زیستن در کالبد یک مرد را برگزیده بودند. از این رو، فیلم بازسازی واقعه‌ای مستند و زندگی‌نامه‌ای نیست، بلکه قصه‌ای خیالی متکی بر تجربیات زیسته است که موضوع آزادی فردی و سدهای اجتماعی را واکاوی می‌کند.
قاب‌های سیاه‌وسفید و سایه‌ی روبان سفید
یکی از شاخصه‌های بصری برجسته‌ی فیلم، استفاده از پرده‌ی سیاه‌وسفید است. جرالد کرکلتس، مدیر فیلم‌برداری، با بهره‌گیری از نورپردازی محدود و کادربندی‌های دقیق، اتمسفری سرد و صلب از اروپای قرن هفدهم آفریده است. این گزینه‌ی هنری تنها برای بازآفرینی حال‌وهوای تاریخی نیست؛ بلکه سکون در قاب‌ها و سیمای افرادی که عواطف خویش را پنهان می‌کنند، کاملاً با جهان دربسته و سنت‌گرای داستان همخوانی دارد.
شلاینزر به شکوه‌نماییِ پرزرق‌وبرق گذشته بی‌میل است و تمرکز خود را بر روابط انسانی، مناسبات قدرت و مقررات نانوشته‌ای گذاشته که تعیین می‌کنند چه کسی مستحق دارایی، زناشویی یا اختیار بر سرنوشت خویش است. همین نگرش باعث شده فضای فیلم تداعی‌گر برخی ساخته‌های میشائل هانکه، به‌ویژه «روبان سفید» (The White Ribbon) باشد؛ اثری که خودِ شلاینزر در گزینش بازیگرانش نقش داشت.
خرس نقره‌ای، راهیابی به اسکار و پرسش نهایی
این فیلم برای نخستین بار در فوریه ۲۰۲۶ و در بخش مسابقه اصلی جشنواره بین‌المللی فیلم برلین به نمایش درآمد. علاوه بر افتخارآفرینی هولر، کارگردانی، تصویربرداری و بازنمایی تاریخی آن نیز با استقبال اهل نقد همراه شد. این اثر پس از حضور در جشنواره‌های بین‌المللی، از سوی اتریش به عنوان نماینده‌ی رسمی این کشور برای رقابت در شاخه بهترین فیلم بین‌المللی جوایز اسکار ۲۰۲۷ برگزیده شد؛ انتخابی که البته به معنای نامزدی قطعی آن نیست.
موفقیت «رز» بیش از هر چیز مرهون روایت متفاوتش از یک مسئله تاریخی است؛ روایتی که بدون توسل به شعارهای مستقیم، تنگناهای اجتماعی و پیامدهای آن بر زیست فردی را ترسیم می‌کند. در لایه‌های زیرین، فیلم به سازوکار جامعه‌ای می‌پردازد که بها و اعتبار آدم‌ها را بر اساس جنسیت و طبقه‌ی اجتماعی می‌سنجد. شاید کلیدی‌ترین پرسش فیلم همین باشد: آیا رز با مخفی کردن هویتش دیگران را فریب می‌دهد، یا تنها راهی برای زیستن در جهانی یافته که هرگز اجازه نداده خودش باشد؟
شایان ذکر است که فیلم رز (Rose) هم‌اکنون با زیرنویس فارسی در نماوا قابل تماشا است.
