جنگ امروز در قاب زندگی روزمره؛ نگاه تازه سینما به مقاومت
سینمای ایران این روزها در آستانه رویدادی مهم، بار دیگر به سراغ مفهومی رفته است که سال‌ها در قاب تصویر بازنمایی شده؛ اما پرسش اینجاست که آیا روایت دیروز، پاسخگوی تجربه امروز جامعه نیز هست؟ حسین مهکام، کارگردان سینما، در تازه‌ترین اظهارات خود با اشاره به تفاوت بنیادین زیست مردم در دوران دفاع مقدس و تحولات اخیر، خواستار نگاهی نو به پدیده جنگ و مقاومت در آثار سینمایی شده است؛ نگاهی که دیگر تنها به خطوط مقدم محدود نمی‌شود و جنگ را در بطن خانه‌ها و زندگی عادی مردم جستجو می‌کند.
زمانه تولید و بستر تاریخی آثار جنگی
مهکام در ابتدای سخنان خود با تأکید بر اینکه هر اثر سینمایی را باید در بستر شکل‌گیری‌اش تحلیل کرد، اظهار داشت که فیلم‌های ساخته‌شده درباره جنگ هشت‌ساله، هرچند همچنان کارکرد خود را حفظ کرده‌اند، اما برای درک درست آن‌ها باید به شرایط اجتماعی و ضرورت‌های زمان تولیدشان نیز توجه داشت.
او معتقد است که سینما بازتاب‌دهنده بخشی از واقعیت‌های دوره خود است؛ ازاین‌رو، نمی‌توان با یک معیار ثابت و بدون در نظر گرفتن تحولات جامعه، به ارزیابی این آثار پرداخت. این نگاه، ضرورت بازخوانی مفاهیمی چون جنگ و مقاومت را با توجه به تجربه‌های تازه اجتماعی دوچندان می‌کند.
از مرزها تا کوچه‌های شهر
یکی از تفاوت‌های کلیدی که این فیلمساز به آن اشاره دارد، به جغرافیای تجربه جنگ بازمی‌گردد. به گفته وی، در بخش عمده‌ای از جنگ هشت‌ساله، به‌جز مقاطعی از سال‌های پایانی، درگیری‌ها عمدتاً در مناطق مرزی و خارج از شهرها جریان داشت.
- بخش زیادی از مردم، خشونت و پیامدهای مستقیم جنگ را در زندگی روزمره خود حس نمی‌کردند.
- اما امروز شرایط پیچیده‌تر شده و جنگ به داخل شهرها و متن زندگی مردم راه یافته است.
- برای بررسی ابعاد مختلف جنگ امروز، از ابتدا تا انتها، باید به شیوه زیست و تجربه روزمره مردم رجوع کرد.
این تغییر مکان و ماهیت تجربه، سینما را ناگزیر می‌کند تا برای بازنمایی واقعیت، از روایت‌های کلاسیک فاصله گرفته و به سراغ قصه‌هایی برود که در دل خانه‌ها و خیابان‌ها اتفاق می‌افتند.
شهادت رهبر و منطق تازه آوینی
مهکام در بخش دیگری از سخنانش به یکی از ابعاد مهم مقطع کنونی یعنی شهادت رهبر جمهوری اسلامی ایران اشاره کرد و گفت که این اتفاق، درک عمومی از برخی مواضع و رفتارهای ایشان را تحت تأثیر قرار داده است.
او با یادآوری تعبیر شهید سیدمرتضی آوینی درباره نسبت شهادت و آشکار شدن منطق و حقیقت وجودی شهید، توضیح داد که آوینی جمله‌ای دارد با این مضمون که شهید پس از شهادت تازه نطقش باز می‌شود. به باور وی، این تعبیر امروز معنای قابل تأملی یافته و پس از شهادت ایشان، بخش‌هایی از جامعه بیش از گذشته به منطق رفتاری و مواضع سال‌های گذشته او توجه کرده‌اند.
مقاومت در قاب جشنواره
این کارگردان سینما با اشاره به اینکه وقتی مردم مواضع و هشدارهای پیشین را در بستر واقعیت مشاهده می‌کنند، امکان فهم تازه‌ای از آن سخنان برایشان فراهم می‌شود، بر اهمیت پرداختن به مقاومت در سینمای امروز تأکید کرد.
وی در پایان گفت که مجموعه این تحولات سبب شده است مقوله مقاومت جدی‌تر از گذشته مورد توجه قرار گیرد و جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت نیز می‌تواند بستری برای طرح این موضوع و بازتاب تجربه‌های تازه جامعه از جنگ و مقاومت در قالب آثار سینمایی باشد.
گفتنی است نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت از هفتم تا چهاردهم آبان به دبیری جلال غفاری در پردیس سینمایی ملت در حال برگزاری است.
