روایت ایثار برای وطن در قاب «دیوار دفاعی» از نگاه علیرضا استادی
تصور بازی در قابی که هم‌زمان بوی خاک‌خوردهٔ تاریخ معاصر را می‌دهد و زیر سایهٔ تهدیدهای آسمانی شکل می‌گیرد، برای هر هنرمندی یک تجربهٔ کم‌نظیر است. علیرضا استادی در سریال «دیوار دفاعی» درست در چنین فضایی قدم به دنیای شخصیتی گذاشت که ریشه در واقعیت‌های مبارزاتی کارگران صنعت نفت دارد. او این حضور را فراتر از یک ایفای نقش ساده می‌بیند و آن را تلاشی برای بازنمایی بخشی از هویت ملی ایرانیان می‌داند که در طول نسل‌های گوناگون برای پاسداری از آب‌وخاک خود هزینه داده‌اند.
انگیزه‌ای ریشه‌دار در بطن تاریخ
برای این بازیگر، آنچه در وهلهٔ نخست جذابیت داشت، پرداختن به مقوله‌ای بود که کمتر در قاب تصویر رفته است. به باور او، آثار نمایشی اندکی به سراغ صنعت نفت رفته‌اند و همین موضوع در کنار ملی بودن مضامین اثر، دلیل اصلی پذیرش این پیشنهاد شد. استادی بر این نکته تأکید می‌کند که مجموعه تنها به بازگویی یک برش از گذشته بسنده نمی‌کند، بلکه شاخصه‌های ملی و ارزش‌های جمعی مردم این سرزمین را نیز پیش چشم مخاطب می‌گذارد.
وی در تشریح جایگاه شخصیت خود، یعنی حاجی یوسف، توضیح می‌دهد که این کاراکتر در پیوند مستقیم با مقاومت کارگران در برابر شرکت انگلیسی قرار دارد. به گفتهٔ او، قهوه‌خانهٔ حاجی یوسف در آن روزگار تنها محلی برای نوشیدن چای نبود، بلکه به‌نوعی اتاق فکر و موتور محرک کارگران زحمتکش به‌شمار می‌رفت. در چنین فضایی، گفتگوهای اجتماعی شکل می‌گرفت و تبادل‌نظرها میان فعالان این عرصه به هم‌افزایی و ایستادگی منجر می‌شد.
عبور از تجربه‌های پیشین با جسارتی تازه
پیش از این، استادی سابقهٔ چندانی در آثار تاریخی نداشت و به‌مرور زمان علاقه‌مند شده بود که فضایی متفاوت را تجربه کند. او با اشاره به ویژگی‌های نقش حاجی یوسف می‌گوید: «شخصیت حاجی یوسف و حضور او در روند قصه به‌عنوان یکی از مبارزان، برایم بسیار جذاب بود. اینکه این شخصیت در بستر تاریخ معاصر کشور شکل گرفته بود و ریشه در واقعیت‌های تاریخی داشت، اهمیت زیادی برایم داشت.»
این بازیگر که حالا خود را در قامت یکی از کنشگران تاریخ معاصر می‌بیند، ادامه می‌دهد که پیش‌تر، امکان ورود به چنین فضاهایی برایش فراهم نشده بود. حضور در «دیوار دفاعی» باعث شد تا با جسارت بیشتری به سراغ نقشی برود که اگرچه در دل یک روایت داستانی جای دارد، اما با واقعیت‌های مستند گره خورده است. او معتقد است برای ملی شدن صنعت نفت و دستیابی به شرایط کنونی، افراد بسیاری از گذشته تلاش کرده‌اند و زحمت کشیده‌اند، به همین دلیل بازنمایی این بخش از تاریخ اهمیت ویژه‌ای دارد.
فیلم‌برداری در روزهای پرآشوب
شرایط تولید این مجموعه اما با هیچ‌یک از تصورات مرسوم هم‌خوانی نداشت. استادی دربارهٔ همکاری با احمد کاوری و سختی‌های ضبط می‌گوید که در دورانی جلوی دوربین رفتند که پهپادها و موشک‌های صهیونیستی آمریکایی در آسمان حضور داشتند. به گفتهٔ او، «ما در شرایطی این سریال را بازی کردیم که پهپادها و موشک‌های صهیونیستی آمریکایی در آسمان حضور داشتند و در موقعیت‌های بسیار پرخطر و جنگی مشغول کار بودیم.»
او به تأثیر حملات هوایی بر تهران، کرج و مناطق اطراف اشاره می‌کند و یادآور می‌شود که بسیاری از خانواده‌ها ترجیح می‌دادند برای حفظ جان خود و خانواده‌هایشان پایتخت را ترک کنند. در چنین وضعیتی، ادامهٔ کار در شهرک سینمایی برای ثبت یک اثر تاریخی کار آسانی نبود. با این حال، عوامل تولید با همدلی یکدیگر مسیر را ادامه دادند.
این بازیگر ضمن قدردانی از همراهی تک‌تک دست‌اندرکاران، به‌ویژه احمد کاوری، گروه کارگردانی باتجربه، مسعود ده‌نمکی و حمایت‌های سازمان اشاره می‌کند. او می‌گوید اگر این همدلی نبود، شاید به این راحتی نمی‌توانستند کار را به سرانجام برسانند. به گفتهٔ وی، همراهی و همدلی بازیگران و دیگر اعضای گروه نیز جای خود را داشت و همه تلاش می‌کردند که این کار به پایان برسد.
پیامی برای مخاطب؛ وطن، گنجینه‌ای فراتر از زمان
استادی در پاسخ به این پرسش که دوست دارد مخاطبان پس از تماشای «دیوار دفاعی» به چه موضوعی فکر کنند، بیان می‌کند که می‌خواهد مخاطب به این فکر کند که در گذشته این کشور، چه کسانی برای وطن خود هزینه داده‌اند، از جان و مالشان گذشته‌اند و برای حفظ آن تلاش کرده‌اند.
او ادامه می‌دهد که گنجینه واقعی این سرزمین، هویت مردم آن است؛ مردمی که از گذشته تا امروز دلشان برای آب‌وخاک و وطن تپیده است. به باور این بازیگر، در این اثر تلاش شده نشان داده شود که عشق به وطن و تلاش برای حفظ آن، محدود به دوره کنونی نیست و در دوره‌های مختلف تاریخ ایران نیز وجود داشته است.
وی در پایان تأکید می‌کند که مردم ایران همواره به وطن، اعتقادات و ارزش‌های خود علاقه داشته‌اند و برای حفظ آنها تلاش کرده‌اند. او امیدوار است مخاطب با تماشای این مجموعه، بیش از پیش به این بخش از تاریخ و هویت ملی خود توجه کند.
گفتنی است «دیوار دفاعی» به کارگردانی احمد کاوری و تهیه‌کنندگی مسعود ده‌نمکی در ۳۰ قسمت، سه روز در هفته و روزهای فرد ساعت ۲۰:۳۰ از شبکه سه سیما پخش می‌شود.
