اد اسنر و جان وین در وسترن کلاسیک ال دورادو؛ رویارویی یک لیبرال با اسطوره
در سال ۱۹۶۶، جان وین (John Wayne) به ویتنام رفت و در همان سفر بود که ایده یکی از جنجالی‌ترین فیلم‌هایش یعنی «کلاه‌سبزها» (The Green Berets) را در ذهن پروراند؛ فیلمی که بعدها راجر ایبرت آن را «بی‌رحم و غیرصادق» خواند. اما پیش از ساختن آن اثر، او چند وسترن دیگر در برنامه داشت که نخستین آن‌ها «ال دورادو» (El Dorado) بود. این فیلم در ژوئن ۱۹۶۷ در آمریکا اکران شد، درست یک سال پس از سفر وین به هندوچین. در آن زمان، با آغاز دوران بازنگری در ژانر وسترن، ستاره وین رو به افول بود؛ با این حال «ال دورادو» که ساخته همکار همیشگی‌اش هاوارد هاکس (Howard Hawks) بود، به موفقیت رسید. این فیلم همچنین تنها اثری است که در آن جان وین و اد اسنر (Ed Asner) هم‌بازی شدند؛ اسنر در آن زمان تنها سه سال تا ایفای نقش ماندگار لو گرنت در «نمایش مری تایلر مور» (The Mary Tyler Moore Show) فاصله داشت.
اد اسنر بازیگری را از اواسط دهه ۱۹۵۰ آغاز کرد. او نخستین حضور تلویزیونی‌اش را در سال ۱۹۵۷ در «استودیو وان» (Studio One) و نخستین فیلم سینمایی‌اش را در سال ۱۹۶۲ با بازی در کنار الویس پرسلی در «کید گالاهاد» (Kid Galahad) تجربه کرد. جالب این‌که او تا سال ۱۹۶۶ و حضور در «ال دورادو» در هیچ وسترن سینمایی بازی نکرده بود؛ موضوعی شگفت‌انگیز، چرا که هر بازیگر فعالی در دهه ۱۹۶۰ سرانجام راهی این ژانر می‌شد. با این حال اسنر در مجموعه‌های وسترن تلویزیونی کلاسیک حضور داشت؛ از جمله «یاغی‌ها» (Outlaws) در ۱۹۶۲، «ویرجینیایی» (The Virginian) در سال بعد، دو قسمت از «گان‌اسموک» (Gunsmoke) و در ۱۹۶۵ یک اپیزود از «مردی به نام شناندواه» (A Man Called Shenandoah) در کنار رابرت هورتون. بنابراین وقتی پای به صحنه «ال دورادو» گذاشت، با وجود نداشتن تجربه وسترن سینمایی، با تصویر هالیوود از غرب وحشی کاملاً آشنا بود و تنها باید با جان وین روبه‌رو می‌شد.
ال دورادو در واقع بازسازی ریو براوو بود
«ال دورادو» به کارگردانی و تهیه‌کنندگی هاوارد هاکس ساخته شد. فیلم‌نامه را لی براکت (Leigh Brackett)، همکار همیشگی هاکس نوشت که خود آن را بهترین اثرش می‌دانست. در کتاب «هاوارد هاکس: روباه خاکستری هالیوود» (Howard Hawks: The Grey Fox of Hollywood) اثر تاد مک‌کارتی، براکت نقل می‌کند: «بهترین فیلم‌نامه عمرم را نوشتم و هاوارد آن را پسندید، استودیو پسندید، وین پسندید و من بسیار خوشحال شدم.» اما برای او، هاکس ترجیح داد کمی محتاطانه عمل کند و در واقع «ریو براوو» (Rio Bravo) محصول ۱۹۵۹ با بازی جان وین را بازسازی کند؛ فیلمی که آغازگر یک سه‌گانه غیررسمی بود.
«ریو براوو» واکنشی بود به بیزاری هاکس و وین از فیلم «نیمروز» (High Noon) که در آن کلانتر از ترس، حاضر نبود به‌تنهایی با خلاف‌کاران روبه‌رو شود. پاسخ آن‌ها قهرمانی نیرومندتر بود که به‌راحتی و به‌تنهایی با شر مقابله می‌کرد. این فرمول چنان موفق بود و با سلیقه هاکس سازگار می‌نمود که او عملاً آن را دو بار بازسازی کرد: یک بار در «ال دورادو» و بار دیگر در «ریو لوبو» (Rio Lobo) محصول ۱۹۷۰ که در هر دو، وین نقش اصلی را داشت. «ال دورادو» اما لحن سبک‌تری داشت و جیمز کان (James Caan) در نقش یاور جان وین، با تیراندازی ضعیفش بار طنز فیلم را به دوش می‌کشید.
در دیگر نقش‌ها، رابرت میچام (Robert Mitchum)، اسطوره فیلم نوآر که با وسترن نیز بیگانه نبود، در نقش کلانتر الکلی شهر یعنی جی.پی. هرا (J.P. Harrah) ظاهر شد. دوست قدیمی او، تفنگدار کول ثورنتون (با بازی وین)، پس از استخدام توسط سرمایه‌دار محلی بارت جیسون (با بازی اد اسنر) وارد ال دورادو می‌شود تا خانواده فقیر مک‌دونالد را از زمین‌شان بیرون کند تا جیسون آن را تصاحب کند. اما پس از گفت‌وگو با هرا، ثورنتون پیشنهاد جیسون را رد می‌کند و از اینجا اوضاع به‌خوبی پیش نمی‌رود.
اد اسنر از رویارویی با جان وین هراس داشت
اد اسنر که در سال ۲۰۲۱ و در ۹۱سالگی درگذشت، نقش منفی «ال دورادو» را بازی کرد. بی‌شک برای اسنر جوان که آن زمان در اواسط دهه سی زندگی‌اش بود، رویارویی با جان وین دلهره‌آور بود. او در سال ۲۰۲۱ به «جیکز تیکز» (Jake's Takes) گفت: «خودم را در قلمرویی ناشناخته یافتم. خودم را یک لیبرال بزرگ می‌دانستم؛ هنوز به‌عنوان یک لیبرال امتحان پس نداده بودم، اما لیبرال بزرگی بودم و اینجا داشتم مقابل یکی از بزرگ‌ترین مرتجعان زمانه می‌ایستادم. نمی‌دانستم با من چگونه رفتار خواهد شد.» به گفته اسنر، او «در روز نخست حسابی تحویل گرفته نشد» اما «از این آزمون سربلند بیرون آمد» و در نهایت وین را «مردی مهربان و منطقی» یافت.
بی‌شک موفقیت «ال دورادو» هم به او کمک کرد. راجر ایبرت آن را «سرگرم‌کننده‌ترین وسترن امسال» نامید و بنا بر کتاب «هاوارد هاکس: روباه خاکستری هالیوود»، فیلم پس از اکران ۱۹۶۶ در ژاپن «فروش درخشانی» داشت. سپس «اجاره‌بهای ۶ میلیون دلاری در برابر فروش ۱۲ میلیون دلاری گیشه» نصیبش شد که در نهایت آن را به دوازدهمین فیلم پرفروش ۱۹۶۷ بدل کرد؛ دستاوردی بد نیست برای نخستین وسترن سینمایی اسنر.
به‌شکلی کنایه‌آمیز، با وجود این‌که نخستین همکاری اسنر با وین چنین دوستانه بود، همان سریالی که او را به ستاره تبدیل کرد، یعنی «نمایش مری تایلر مور»، به نمادی از سرگرمی تلویزیونی بدل شد که در پی «پاکسازی روستایی» (rural purge)، پایان عصر وسترن‌های تلویزیونی را رقم زد. البته این اتفاق تأثیری بر خود وین نداشت، اما جدول پخش شهری‌تر تلویزیون در دهه ۱۹۷۰ نشانه‌ای بزرگ از آن بود که جهان از روزگارانی که وین و دیگر قهرمانان وسترن با غرور در دشت‌ها می‌تاختند، فاصله گرفته است.
