چالش سرمایه و ژانر در سینمای کوتاه از نگاه تهیه‌کننده «شب هول»
برخلاف تصور رایج که ساخت یک اثر کوتاه را مسیری کم‌هزینه و ساده می‌پندارد، واقعیت‌های پشت‌پرده production چنین پروژه‌هایی روایتگر داستانی متفاوت است. سید محمد هادی آقاجانی، تهیه‌کننده فیلم کوتاه «شب هول» که در بخش ملی چهل‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران حضور دارد، در گفت‌وگویی تفصیلی به کالبدشکافی مشکلات مالی و سیاست‌گذاری‌های حاکم بر این عرصه پرداخته است.
بحران سرمایه و رویکرد مشارکتی نهادها
آقاجانی با اشاره به مناسبات حاکم بر تولید، تأکید می‌کند که در شرایط کنونی، فیلم‌سازی کاری بسیار دشوار است و در حوزه سینمای کوتاه، تعداد نهادهای سرمایه‌گذار به‌شدت محدود است. با این حال، همان تعداد اندک نیز نقش حمایتی خود را ایفا می‌کنند. به گفته وی، ممکن است این ارگان‌ها کل هزینه‌ها را پوشش ندهند، اما پرداخت بخش عمده‌ای از مخارج تأثیر مثبتی بر روند تولید دارد. در این میان، هنرمندان این عرصه اغلب به توانمندی دوستان و شبکه ارتباطی خود متکی هستند.
او به نکته ظریفی در تعاملات مالی اشاره می‌کند؛ اینکه دریافت پشتیبانی از یک نهاد رسمی، مسیر را برای یافتن «مشارکت‌کننده دوم» هموارتر می‌سازد. به عقیده این تهیه‌کننده، فرهنگ مشارکت میان نهادهای حامی در حال نهادینه شدن است؛ به این معنا که مجموعه‌هایی که با فضای تولید آشنایی دارند و از هزینه‌های روز آگاهند، بیشتر به یاری فیلم‌سازان می‌شتابند. این رویکرد نشان‌دهنده بلوغ نسبی در میان حامیان مالی است که می‌دانند تولید در شرایط فعلی چگونه انجام می‌شود.
سایه سنگین درام اجتماعی بر پیکر ژانر
یکی از چالش‌های اساسی که آقاجانی به آن می‌پردازد، ریسک بالای فیلم‌سازی در ژانرهای غیراجتماعی است. او که تجربه حضور در چندین دوره جشنواره را دارد، معتقد است ذائقه غالب، چه در میان مخاطبان عام و چه در فضای داوری، همچنان به سمت درام‌های مرسوم اجتماعی تمایل دارد. وی صراحتاً اعلام می‌کند که هنوز مفهوم ژانر در سینمای ایران جایگاه تثبیت‌شده‌ای پیدا نکرده است.
این تهیه‌کننده که پیش‌تر تلاش کرده بود تا این فضا را در زمان حضورش در جشنواره تغییر دهد، بر این باور است که این تغییر نیازمند عزمی دو جانبه از سوی ارگان‌های حمایت‌کننده فرهنگی و تهیه‌کنندگان است. او با وجود این موانع، از بازخورد بسیار خوب فیلم خود ابراز خرسندی می‌کند. آقاجانی برای احیای ژانر راهکاری کلان پیشنهاد می‌دهد: اگر نهادهای حمایتی که فیلمنامه‌ها را پیش از پرداخت بودجه می‌خوانند، تمرکز خود را بر آثار ژانر معطوف کنند و اعلام کنند که از این گونه آثار پشتیبانی می‌کنند، تولیدات سینمایی نیز به آن سمت سوق خواهند یافت. او تأکید می‌کند که سینمای بلند نیز در حال حاضر تنها با خوراک اجتماعی تغذیه می‌شود، در حالی که بسیاری از فیلم‌سازان مایلند قصه‌هایی متفاوت از زندگی روزمره را به تصویر بکشند.
سازوکارهای حمایتی و نقد کیفیت جشنواره
در بخش دیگری از این گفت‌وگو، آقاجانی به آسیب‌شناسی شیوه‌های حمایتی می‌پردازد. او هشدار می‌دهد که گاهی ارگان‌ها شرایطی را به فیلم‌ساز تحمیل می‌کنند که او پس از آن دیگر قادر به ساخت فیلم مستقل نباشد و همواره وامدار آن نهاد بماند؛ اتفاقی که در سینمای کوتاه کمتر از سینمای بلند رخ می‌دهد. در مقابل، او از مجموعه «اوج» به‌ویژه پس از حضور آقای هاشمی تمجید می‌کند که دارای شورای فیلمنامه‌ای متشکل از حرفه‌ای‌هاست. در این سیستم، فیلمنامه‌ها خوانده شده و در صورت کسب امتیاز، وارد جلسه پیچینگ می‌شوند تا نکات اصلاحی برای بهبود اثر ارائه شود.
سرپرست پیشین معاونت تولید انجمن سینمای جوان در دفاع از پیچینگ، معتقد است که این روش برای شناسایی افراد ناشناس ضروری است. هر کسی می‌تواند اثر و رزومه خود را در یک پورتال ثبت کند تا در شورای فیلمنامه و پیچینگ، توانمندی او راستی‌آزمایی شود. او توضیح می‌دهد که انجمن سینمای جوانان برای فیلم‌اولی‌هایی که حتی فیلمی نساخته‌اند اما نشانه‌هایی از استعداد در آن‌ها دیده می‌شود، فرصت ویژه‌ای در نظر گرفته است. با این وجود، آقاجانی در ارزیابی کیفیت دوره فعلی جشنواره تهران، با وجود استقبال پرشور و همیشگی، معتقد است که سطح کیفی آثار امسال نسبت به سال‌های گذشته افت داشته است.
او دلیل اصلی این افت کیفیت را مشکلات مالی می‌داند؛ چرا که هزینه‌ها به‌شدت افزایش یافته و تعداد حامیان احتمالاً کاهش یافته است. این تهیه‌کننده در پایان با اشاره به ناتوانی انجمن در حمایت کافی، نتیجه می‌گیرد که فیلم‌سازان در فضای مستقل برای رسیدن به خروجی، مجبورند از بسیاری از استانداردها بزنند و این موضوع مستقیماً بر کیفیت نهایی کار تأثیر منفی می‌گذارد.
