«تنزینگ»؛ وقتی اورست از نگاه قهرمان فراموش‌شده روایت می‌شود
کمتر پیش می‌آید که یک واقعه جهانی را همه بشناسند، اما روایتگر اصلی‌اش سال‌ها در سایه مانده باشد. در تاریخ ۲۹ میِ ۱۹۵۳، دو مرد بر فراز بلندترین نقطه سیاره ایستادند، ولی در کتاب‌ها و گزارش‌ها بیشتر نام یکی از آن‌ها پررنگ شد. حالا سینما با اثری تازه قصد دارد این نابرابری را جبران کند و ماجرا را از دریچه چشم کسی ببیند که نقشی کلیدی در این پیروزی داشت.
صعودی که تاریخ را تغییر داد
در آن روز بهاری، ادموند هیلاری از نیوزیلند به‌همراه تنزینگ نورگای، کوهنورد شرپای هیمالیا، نخستین انسان‌هایی لقب گرفتند که فتح موفق قله اورست به نام‌شان ثبت شده است. بااین‌همه، در بیشتر بازگویی‌های این دستاورد، توجه‌ها به سمت هیلاری سنگینی کرده و همراهش کمتر دیده شده است. فیلم سینمایی تنزینگ، ساخته ۲۰۲۶، این‌بار قصه همان صعود سرنوشت‌ساز را از دیدگاه مردی بازگو می‌کند که در موفقیت گروه سهمی بزرگ داشت.
این اثر به کارگردانی جنیفر پیدوم و با حضور گندن فونتسوک، تام هیدلستون و ویلم دفو، درامی تاریخی و ماجراجویانه به‌شمار می‌رود. فیلم علاوه بر بازنمایی یکی از مهم‌ترین رخدادهای کوهنوردی جهان، به زندگی شخصی تنزینگ نورگای، جایگاه شرپاها و پیوند انسان با طبیعت نیز می‌پردازد.
رویای بلند و نگاه تبعیض‌آمیز
تنزینگ روایتگر زندگی واقعی مردی است که از کودکانگی آرزوی ایستادن بر قله اورست را در ذهن می‌پروراند. او در دامنه‌های هیمالیا رشد کرده و کوهستان با هستی‌اش درآمیخته است. بااین‌وجود، راه رسیدن به نوک قله برای وی تنها به توان جسمانی و مهارت فنی گره نخورده است؛ بلکه او ناگزیر است با سدهای اجتماعی و نگاه تبعیض‌آمیز میان گروه‌های کوهنوردی نیز روبه‌رو شود.
در روند آماده‌سازی بریتانیایی‌ها برای صعود، تنزینگ می‌کوشد نقشی فراتر از یک نیروی محلی یا باربر در کاروان پیدا کند. پشتیبانی همسرش، داوا، و همراهی جیل هندرسون، مسئول امور اداری کاروان اعزامی، یاری‌اش می‌دهد تا جان هانت، فرمانده گروه، را برای حضورش به‌عنوان یکی از کوهنوردان اصلی قانع سازد.
سرانجام او در کنار ادموند هیلاری جای می‌گیرد و هر دو برای رسیدن به قله‌ای می‌کوشند که تا آن زمان هیچ صعود موفقی بر فراز بلندترین نقطه‌اش به انجام نرسیده بود. اما فیلم صرفاً درباره خطرهای راه، سرمای سخت و نبرد با کوهستان نیست؛ بلکه تفاوت نگاه این دو کوهنورد به اورست را نیز واکاوی می‌کند. برای بسیاری از اعضای غربی گروه، کوهستان زمینی برای تسخیر است، حال‌آنکه تنزینگ اورست را با نام «چومولونگما» می‌شناسد؛ کوهی مقدس که در فرهنگ بومیان منطقه مقامی فراتر از یک هدف کوهنوردی دارد.
بازیگران و عوامل پشت دوربین
- گندن فونتسوک، بازیگر تبتی، نقش اصلی را ایفا می‌کند و در قالب تنزینگ نورگای ظاهر شده است.
- تام هیدلستون، هنرپیشه شناخته‌شده مجموعه لوکی، نقش ادموند هیلاری را بر عهده دارد؛ کوهنورد نیوزیلندی که با تنزینگ به قله رسید.
- ویلم دفو در نقش جان هانت، فرمانده کاروان بریتانیا، دیده می‌شود و کاترینا بالف نقش جیل هندرسون را بازی می‌کند.
- تینلی لهامو در نقش داوا، همسر تنزینگ، دیگر بازیگر فیلم است.
فیلمنامه تنزینگ را لوک دیویس به رشته تحریر درآورده که پیش‌تر برای نگارش فیلمنامه «شیر» نامزد جایزه اسکار شده بود.
نگاه مستندساز به کوهستان
برگزیدن جنیفر پیدوم برای هدایت این پروژه تصادفی به نظر نمی‌رسد. این فیلم‌ساز استرالیایی با ساخت مستندهای «شرپا» در ۲۰۱۵ و «کوهستان» در ۲۰۱۷، دلبستگی‌اش به طبیعت، کوهنوردی و زیست مردمان هیمالیا را نشان داده بود. مستند شرپا از این رو اهمیت دارد که برخلاف بسیاری از آثار مرتبط با اورست، حکایت را از زاویه راهنمایان بومی روایت می‌کرد؛ کسانی که در کامیابی کوهنوردان خارجی نقشی اساسی دارند، اما اغلب نادیده گرفته می‌شوند.
پیدوم در نخستین فیلم بلند داستانی خود همان خط سیر را پی گرفته است. در تنزینگ، قصه صعود به اورست تنها به پیروزی یک گروه کوهنوردی خلاصه نمی‌شود، بلکه مجالی برای پرداختن به هویت، فرهنگ و مقام مردمانی است که زندگی‌شان با این رشته‌کوه پیوند خورده است. برای بازآفرینی فضای هیمالیا، بخشی از تصویربرداری در نپال انجام شده و نماهای ارتفاعات در کوهستان‌های نیوزیلند جلوی دوربین رفته‌اند. تجربه پیشین پیدوم در مستندهای کوهستانی، در شکل‌گیری فضای بصری و بازنمایی شرایط دشوار این صعود اثرگذار بوده است.
فراتر از فتح یک قله
ساخته‌های بسیاری درباره کوشش بشر برای چیرگی بر طبیعت پدید آمده‌اند، اما تنزینگ می‌کوشد از روایت تکراری فتح یک قله عبور کند. در اینجا ایستادن بر اورست صرفاً دستاورد پایانی قهرمان نیست؛ بلکه برآیند سال‌ها کوشش برای تحقق رؤیایی شخصی و به رسمیت شناخته شدن در جهانی است که امکان‌های برابر در اختیار همگان نمی‌گذارد.
این فیلم که در جشنواره‌های تلوراید و تورنتو روی پرده رفت، از ۹ اکتبر ۲۰۲۶ اکران محدود سینمایی خود را شروع کرد و در ۱۶ اکتبر از اپل تی‌وی عرضه شد. شاید برجسته‌ترین ویژگی تنزینگ تغییر زاویه دید به یکی از شناخته‌شده‌ترین اتفاقات تاریخ کوهنوردی باشد. حکایتی که پایانش را از پیش می‌دانیم، اما این‌بار فرصت می‌یابیم مسیر رسیدن به قله را از چشم کسی پی بگیریم که سال‌ها در حاشیه بازگویی‌های مشهور این موفقیت جای داشته است.
