پنج سال گذشت؛ جنجالی‌ترین فیلم مارول همچنان دوست‌داران و منتقدان را دوپاره کرده است
بیش از یک دهه، دنیای سینمایی مارول (Marvel Cinematic Universe) در هالیوود تا حد زیادی خلل‌ناپذیر به نظر می‌رسید. حتی فیلم «ثور: دنیای تاریک» (Thor: The Dark World) با وجود نقدهای سرد، به موفقیت تجاری رسید و مرز پایین انتقادی این جهان را شکل داد. اما در دهه ۲۰۲۰ ورق برگشت و این تغییر دقیقاً پنج سال پیش آشکار شد؛ زمانی که استودیو مارول یکی از بحث‌برانگیزترین فیلم‌های ابرقهرمانی تاریخ را روانه پرده کرد. فیلمی که نه‌تنها در زمان خود، بلکه تا امروز هم طرفداران را به دو قطب کاملاً متضاد تقسیم کرده است.
آغاز یک مسیر تازه که به بن‌بست رسید
فیلم «اترنالز» (Eternals) به کارگردانی کلویی ژائو (Chloé Zhao) که به‌تازگی اسکار بهترین فیلم را برای «سرزمین خانه‌به‌دوش‌ها» (Nomadland) برده بود، قرار بود دریچه‌ای تازه در مارول بگشاید. همان‌طور که «نگهبانان کهکشان» (Guardians of the Galaxy) بخش کیهانی این دنیا را گسترش داد، این شخصیت‌ها نیز قرار بود ستون‌های اصلی حماسه چندجهانی باشند. اما در عمل، این پروژه به یک آزمایش تک‌باره تبدیل شد که پنج سال بعد هم هنوز بحث‌برانگیز است.
داستان درباره گروهی از بیگانگان باستانی است که هزاران سال در خفا روی زمین زندگی کرده‌اند. یک تراژدی غیرمنتظره آن‌ها را از سایه بیرون می‌کشد تا در برابر دیرینه‌ترین دشمن بشر، یعنی دیوینت‌ها (Deviants)، متحد شوند. بازیگران شاخصی مانند جما چان (Gemma Chan) در نقش سِرسی، ریچارد مدن (Richard Madden) در نقش ایکاریس، آنجلینا جولی (Angelina Jolie) در نقش ثینا، سلما هایک (Salma Hayek) در نقش آجاک و کومایل نانجیانی (Kumail Nanjiani) در نقش کینگو در آن حضور دارند.
ضربه سنگین در بدترین زمان ممکن
کومایل نانجیانی برای این نقش تغییر فیزیکی چشمگیری داشت؛ او بعدها از احساسات دوگانه‌اش درباره این تغییر بدنی گفت، چون تصور می‌کرد قرار است بارها به این نقش بازگردد، اما هرگز چنین نشد. «اترنالز» نخستین فیلم مارول بود که در سایت راتن تومیتوز (Rotten Tomatoes) امتیاز «گندیده» گرفت؛ یعنی کمتر از ۶۰ درصد منتقدان نظر مثبت دادند و امروز هم امتیاز ۴۸ درصد را دارد. این واکنش ضدونقیض در حالی به فروش جهانی ۴۰۲ میلیون دلار انجامید که برای بسیاری از بلاک‌باسترها عالی است، اما با بودجه ۲۰۰ میلیون دلاری و استانداردهای مارول، رقم ناامیدکننده‌ای بود؛ به‌ویژه در دوران کرونا که سینماها هنوز در حال احیا بودند. برای مقایسه، «شانگ‌چی و افسانه ده حلقه» (Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings) با بودجه کمتر ۱۵۰ میلیون دلار و نقدهای بهتر، ۴۳۲ میلیون دلار فروخت، با این حال دنباله آن هم هنوز ساخته نشده است.
مارول پس از این استقبال، برنامه‌های توسعه دنیای اترنالز را کنار گذاشت. رشته‌های داستانی مانند تبدیل دین ویتمن (Dane Whitman) با بازی کیت هرینگتون (Kit Harington) به بلک نایت (Black Knight) یا معرفی بلید (Blade) با بازی ماهرشالا علی (Mahershala Ali) بی‌سرانجام ماند. حتی موجود سلستیال غول‌پیکر درون اقیانوس هم تا فیلم «کاپیتان آمریکا: دنیای نو شجاع» (Captain America: Brave New World) در سال گذشته کاملاً فراموش شده بود. صحنه‌های پس از تیتراژ هم که هری استایلز (Harry Styles) را در نقش استارفاکس (Starfox) معرفی کردند، امروز انگار هرگز رخ نداده‌اند.
محبوبیت پنهان در گذر زمان
اما مشکل اصلی چه بود؟ بررسی‌های اولیه «اترنالز» را حماسی بلندپروازانه اما از نظر لحنی ناهمگون توصیف کردند. فیلم می‌خواست نزدیک به ده شخصیت اصلی و تاریخی چندصدساله را معرفی کند، همزمان یک عشق بزرگ، موجودات خداگونه فضایی و شرورهایی درخور این آشوب ارائه دهد. چرخاندن همزمان این همه عنصر کار ساده‌ای نبود و به‌راحتی می‌توان تصور کرد که دیدگاه کلویی ژائو با خواسته‌های استودیو مارول برخورد کرده است.
این فیلم در کنار آثار جنجالی تاریخ سینمای ابرقهرمانی مانند «بتمن در برابر سوپرمن: طلوع عدالت» (Batman v Superman: Dawn of Justice) ساخته زک اسنایدر (Zack Snyder) قرار می‌گیرد؛ فیلمی که زمانی منفور بود و حالا درباره آن تردید وجود دارد. مارول که همیشه بر فراز این قله ایستاده بود، با «اترنالز» برای نخستین بار کاری انجام داد که از نگاه بسیاری «اشتباه» بود.
با این حال، من شخصاً «اترنالز» را یکی از بهترین فیلم‌های ابرقهرمانی دهه ۲۰۲۰ می‌دانم و تنها نیستم. کاربری در شبکه تردز (Threads) در سپتامبر امسال نوشت: «بالاخره در میان تماشای همه فیلم‌ها به اترنالز رسیدم، واقعاً خوب بود؟؟ چقدر ناراحتم که دنباله‌اش را کنسل کردند.» کاربر دیگری در اکتبر گفت: «نظر غیرمردمی ولی من واقعاً از اترنالز لذت بردم.» به نظر می‌رسد به ازای هر منتقد سرسخت این فیلم، طرفدار پر و پا قرصی هم وجود دارد؛ تعریف دقیق یک اثر دوپاره‌کننده که مارول در سال ۲۰۲۱ به آن عادت نداشت، اما حالا باید با این شهرت کنار بیاید.
